ศัพท์ธรรมและความหมาย

หากเป็นพุทธศาสนิกชนแล้วจะได้ยินบ่อยๆ คือ คำว่า    “ธรรม”   “ธรรมะ”  ดูความหมายกว้างสุดและความหมายเฉพาะตัว

ธรรม       สภาพที่ทรงไว้,  ธรรมดา,  ธรรมชาติ,  สภาวธรรม,  สัจจธรรม,   ความจริง,  เหตุ,  ต้นเหตุ,  สิ่ง,  ปรากฎการณ์,  ธรรมารมณ์,   สิ่งที่ใจคิด,   คุณธรรม, ความดี,  ความถูกต้อง,  ความประพฤติชอบ,  หลักการ,  แบบแผน,  ธรรมเนียม,   หน้าที่,  ความชอบ,  ความยุติธรรม,  พระธรรม,  คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า  ซึ่งแสดงธรรมให้เปิดเผยปรากฏขึ้น

 

ธรรมชาติ    ของที่เกิดเองตามวิสัยของโลก  เช่น  คน  สัตว์  ต้นไม้  เป็นต้น

 

ธรรมดา     อาการหรือความเป็นไปแห่งธรรมชาติ,  สามัญ, ปกติ, พื้นๆ

 

ธรรมฐิติ      ความดำรงคงตัวแห่งธรรม,  ความตั้งอยู่แน่นอนแห่งกฎธรรมดา

 

ธรรมเนียม    ประเพณี,   แบบอย่างที่เคยทำกันมา, แบบอย่างทีนิยมใช้กัน

 

ธรรมารมณ์     อารมณ์คือธรรม,   สิ่งที่ถูกรับรู้ทางใจ,  สิ่งที่รู้ด้วยใจ,  สิ่งที่ใจรู้สึกนึกคิด

 

ธรรมทาน     การให้ธรรม,   การสั่งสอนแนะนำเกี่ยวกับธรรม,   การให้ความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง

 

ธรรมนิยาม     กำหนดแน่นอนแห่งธรรมดา,   กฎธรรมชาติ,  ความจริงที่มีอยู่หรือดำรงอยู่ตามธรรมดาของมัน  ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงค้นพบแล้วทรงนำมาแสดงชี้แจงอธิบายให้คนทั้งหลายได้รู้ตาม  มี      ตามพระบาลี   ดังนี้ 

๑.สพฺเพ  สงฺขารา  อนิจฺจา     สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง

๒.สพฺเพ  สงฺขารา  ทุกฺขา      สังขารทั้งปวงคงทนอยู่มิได้ 

๓.สพฺเพ  ธมฺมา  อนตฺตา       ธรรมทั้งปวง  มิใช่เป็นตน

 

ธรรมานุธรรมปฏิบัติ      การประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม   หมายถึงการปฏิบัติธรรมถูกต้องตามหลัก   เช่น   หลักย่อยสอดคล้องกับหลักใหญ่   และเข้าแนวกับธรรมที่เป็นจุดหมาย,  ปฏิบัติถูกต้องตามกระบวนธรรม

ธรรมาภิสมัย     การตรัสรู้ธรรม,    การสำเร็จมรรคผล

 

ธรรมานุปัสสนา     การตั้งสติกำหนดพิจารณาธรรม,   สติพิจารณาธรรมที่เป็นกุศลหรืออกุศลที่บังเกิดกับใจเป็นอารมณ์ว่า    ธรรมนี้  ก็สักว่าธรรมไม่ใช่สัตว์บุคคลตัวตนเราเขา

 

บรรลุ   ถึง,  สำเร็จ

ดวงตาเห็นธรรม         แปลจากคำว่า  ธรรมจักษุ   หมายถึง  ความรู้เห็นตามเป็นจริงด้วยปัญญาว่า   สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา   สิ่งนั้น  ทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา

 

ธรรมจักษุ    ดวงตาเห็นธรรม  คือ  ปัญญารู้เห็นความจริงว่า  สิ่งใดก็ตามมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา   สิ่งนั้น  ทั้งปวงล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา,   ธรรมจักษุโดยทั่วไป  เช่น  ที่เกิดแก่ท่านโกณฑัญญะ  เมื่อสดับธรรมจักร  ได้แก่  โสดาปัตติมรรค หรือโสดาปัตติมรรคญาณ  คือ  ญาณที่ทำให้เป็นโสดาบัน



ความคิดเห็น

โพสต์ยอดนิยมจากบล็อกนี้

โยนิโสมนสิการ อโยนิโสมนสิการ

ความสุขมีหลากหลายสูงขึ้นไปตามลำดับขั้น

3.วิธีคิดแบบสามัญลักษณ์