ปิดม่านราชอาณาจักรลาว

23 สิงหาคม 1975

‘ลาวแตก’  ขบวนการปะเทดลาวยึดเวียงจันทน์

ปิดฉากราชอาณาจักรลาว

 

วันที่ 23 สิงหาคม 1975 กองกำลังปะเทดลาวเคลื่อนสู่นครหลวงเวียงจันทน์ และเข้าควบคุมกลไกบริหารของเมืองได้อย่างเบ็ดเสร็จ เหตุการณ์นี้ถือเป็นจุดสิ้นสุดอำนาจของรัฐบาลฝ่ายราชอาณาจักรในทางปฏิบัติ ก่อนลาวจะยกเลิกระบอบกษัตริย์และสถาปนา ‘สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว’ ในอีกกว่า 3 เดือนต่อมา

 

สำหรับคนไทย เหตุการณ์ดังกล่าวมักถูกจดจำด้วยคำสั้นๆ ว่า ‘ลาวแตก’ เรื่องนี้ต้องย้อนกลับไปในช่วงสงครามเย็น ลาวไม่ได้เป็นเพียงประเทศเล็กๆ ที่ถูกขนาบด้วยเพื่อนบ้านขนาดใหญ่ แต่ยังเป็นสมรภูมิระหว่างฝ่ายคอมมิวนิสต์กับฝ่ายที่ได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐอเมริกา

 

ฝ่ายหนึ่งคือรัฐบาลราชอาณาจักรลาวและกองกำลังม้งภายใต้การนำของ นายพลวังเปา ซึ่งได้รับการสนับสนุนอย่างลับๆ จากสำนักข่าวกรองกลางสหรัฐฯ (CIA) ส่วนอีกฝ่ายคือขบวนการปะเทดลาว นำโดย เจ้าสุภานุวงศ์ และไกสอน พมวิหาน ที่มีเวียดนามเหนือให้ความช่วยเหลือ

 

แม้ลาวจะประกาศสถานะเป็นกลาง แต่ในทางปฏิบัติกลับกลายเป็นสนามรบที่เชื่อมโยงกับสงครามเวียดนามโดยตรง โดยเฉพาะพื้นที่ทางตะวันออกของประเทศซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางโฮจิมินห์ (Ho Chi Minh Trail) ที่เวียดนามเหนือใช้ลำเลียงกำลังพลและยุทโธปกรณ์ลงสู่เวียดนามใต้

 

สหรัฐฯ จึงเปิดปฏิบัติการทิ้งระเบิดในลาวอย่างหนักระหว่างปี 1964-1973 จนลาวกลายเป็นหนึ่งในประเทศที่ถูกทิ้งระเบิดมากที่สุดในโลกเมื่อเทียบกับจำนวนประชากร ทว่าแม้จะทุ่มทรัพยากรจำนวนมหาศาล สหรัฐฯ ก็ไม่สามารถหยุดยั้งการขยายอิทธิพลของปะเทดลาวได้

 

เดือนกุมภาพันธ์ 1973 รัฐบาลราชอาณาจักรลาวกับขบวนการปะเทดลาวลงนามข้อตกลงหยุดยิงที่เวียงจันทน์ และตั้งรัฐบาลผสมขึ้นในปีถัดมา แต่ดุลอำนาจเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วเมื่อฝ่ายคอมมิวนิสต์ได้รับชัยชนะทั่วอินโดจีน

 

วันที่ 17 เมษายน 1975 เขมรแดงยึดกรุงพนมเปญ ตามด้วยการล่มสลายของไซ่ง่อนในวันที่ 30 เมษายนปีเดียวกัน เมื่อกองทัพเวียดนามเหนือเข้าควบคุมเมืองหลวงของเวียดนามใต้ ความสำเร็จทั้ง 2 แห่งทำให้ฝ่ายรัฐบาลลาวสูญเสียทั้งแรงสนับสนุนและความเชื่อมั่นว่าจะต้านทานขบวนการปะเทดลาวต่อไปได้

 

เดือนพฤษภาคม 1975 ขบวนการปะเทดลาวเริ่มเข้าควบคุมเมืองสำคัญหลายแห่ง ขณะที่นายทหาร ข้าราชการ นักธุรกิจ และประชาชนที่เคยร่วมงานกับสหรัฐฯ ทยอยหลบหนีข้ามแม่น้ำโขงเข้าสู่ประเทศไทย

 

ฐานที่มั่นล่องแจ้ง (Long Cheng) ของนายพลวังเปาถูกอพยพ เจ้าหน้าที่ CIA นำผู้นำม้งและครอบครัวส่วนหนึ่งออกจากพื้นที่ทางอากาศ แต่ประชาชนอีกหลายหมื่นคนต้องเดินเท้าผ่านภูเขาและป่า ก่อนเสี่ยงชีวิตข้ามแม่น้ำโขงมายังฝั่งไทย หลายคนเสียชีวิตระหว่างทางจากการสู้รบ ความอดอยาก โรคภัย และการจมน้ำ

 

กระทั่งวันที่ 23 สิงหาคม 1975 ขบวนการปะเทดลาวเข้าควบคุมนครเวียงจันทน์โดยแทบไม่มีการต่อสู้ครั้งใหญ่ คณะกรรมการปฏิวัติเข้าควบคุมหน่วยงานบริหารของเมือง ขณะที่กองทัพและรัฐบาลราชอาณาจักรไม่เหลือกำลังมากพอจะต่อต้าน เหตุการณ์วันนี้จึงถือเป็นชัยชนะเด็ดขาดของปะเทดลาว และเป็นจุดจบของสงครามกลางเมืองลาวในทางปฏิบัติ

 

อย่างไรก็ตาม วันที่ 23 สิงหาคมยังไม่ใช่วันสิ้นสุดราชอาณาจักรลาวอย่างเป็นทางการ เพราะรัฐบาลผสมและสถาบันกษัตริย์ยังคงดำรงอยู่ในเชิงรูปแบบอีกระยะหนึ่ง

 

จนถึงวันที่ 2 ธันวาคม 1975 พระเจ้าศรีสว่างวัฒนา กษัตริย์องค์สุดท้ายแห่งลาว จึงสละราชสมบัติ ขณะที่เจ้าสุวรรณภูมา ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ที่ประชุมผู้แทนประชาชนจึงประกาศยกเลิกระบอบกษัตริย์และสถาปนา สปป.ลาว โดยมีเจ้าสุภานุวงศ์เป็นประธานประเทศ และไกสอนเป็นนายกฯ

 

‘ลาวแตก’ ถือเป็นบทสุดท้ายของสงครามลับที่มหาอำนาจเข้ามาใช้ลาวเป็นสนามประลองกำลัง และเป็นจุดเริ่มต้นของชีวิตพลัดถิ่นสำหรับชาวลาวและชาวม้งหลายแสนคน ซึ่งผลกระทบยังคงส่งต่อมาถึงปัจจุบัน

 

  The Momentum - 23 สิงหาคม 1975 ‘ลาวแตก’... | Facebook 

 ເພງ: ຊີວິດຄົນລີ້ໄພ 1975 - ເນື້ອຮ້ອງ/ບົດປະພັນ: ອາຈານ ສໍ ເມືອງໃຕ້ Cover by Deknoy Music Studio - YouTube