วันอังคารที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

ปฏิบัติธรรมสําเร็จ วัดด้วยอะไร

 ปฏิบัติธรรมสําเร็จ วัดด้วยอะไร? 


 ปฏิบัติธรรมใหถูกทาง อีกเรื่องหนึ่งที่นาพิจารณา คือ ในการตัดสินผลการปฏิบัติวา ใครกาวหนาไปแคไหน ใครเปนผูสําเร็จ ใครบรรลุธรรมเปนอรหันต หรือไม จะวัดกันดวยอะไร 


 เรามักจะตื่นเตนกัน บางทีก็ตื่นเตนดวยอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย เห็นทานไหนมีอิทธิฤทธิ์ ก็ฮือกันวา โอ! ทานคงจะสําเร็จแลว เปน พระอรหันตแลว ใครทํานั่นทํานี่ได ก็เปนผูวิเศษ บางทีก็ตื่นกันวา ทานผูนั้นเขาสมาธิได เห็นโนนเห็นนี่ มองเห็นสวรรควิมาน แมแต ไปพบพระพุทธเจาได เปนผูสําเร็จ หรือบางทีเห็นผูที่ถือศีลเครงครัด มากเปนพิเศษ ก็นึกวานี่เปนผูสําเร็จ 


ทั้งหมดนั้นก็เปนเรื่องที่มองกันไปตางๆ แตการตรวจสอบ ผลสําเร็จที่แทจริงนั้น ตองวัดไดที่ประสบการณตรง ที่ในใจของทุก คนนี่เอง 


พระพุทธเจาทรงเห็นแลววา คนเรานี่จะเขวไดงาย จึงตรัส หลักในการตรวจสอบไว การตรวจสอบดวยประสบการณตรงก็คือ ใหดูใจของตนเองวามีโลภ โกรธ หลงไหม แลวละคลายไปไดแค ไหน มีความกาวหนาในเรื่องนี้แคไหนเพียงไร มีความคิด ประทุษรายตอผูอื ่นหรือไม มีความเกลียดชังผูอื่นหรือไม มีความ ตองการในทางที่เห็นแกตนมากมายแคไหนเพียงไร มีความลุมหลง เพลิดเพลินมัวเมาแคไหนเพียงไร ใจตัวเองรู ถึงจะปฏิบัติมีศีลเครงครัดแคไหนเพียงไร หรือไดฌาน สมาบัติ มีอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริยอะไร หรือจะไดสมาธิดื่มด่ําอะไรก็ ตาม ก็ไมใชเปนเครื่องวินิจฉัย 


ในพระธรรมบทก็มีคาถาซึ่งเปนพุทธพจน ที่พระพุทธเจาตรัส เตือนไววา น สีลพฺพตมตฺเตน เปนตน 


คาถานี้มีใจความวา ภิกษุไมวาจะถือศีลวัตรเครงครัดแค ไหน ไมวาจะไดเลาเรียนปริยัติมีความรูกวางขวางลึกซึ้งเพียงใด ไม วาจะไดสมาธิสักเทาใด ไมวาจะปลีกตัวไปอยูในที่สงัด ไปอยูปา อยูเขา ขนาดไหน หรือแมแตจะไดรูสึกประจักษแกตัวเองวา เรานี้ ไดสัมผัสกับความสุขอันประณีตลึกซึ้งภายใน ที่เรียกวาเนกขัมมสุข ซึ่งเปนความสุขที่ปุถุชนไมรูจัก แมแตไดความสุขอยางนั้น ตราบใด ที่ยังไมสิ้นอาสวะ ก็อยาเพิ่งวางใจ 


เปนอันวา มีพุทธพจนตรัสเตือนไวแลว ที่จริงทานเตือนพระ แตละองคนั่นเอง ใหวินิจฉัย ใหตรวจสอบตนเอง แตเราก็สามารถ นํามาใชกันในสังคมไดดวยวา อยาไปหลงเพลินวัดกันดวยสิ่งที่ ปรากฏอันนาทึ่ง นาตื่นเตน ดวยการที่มีฤทธิ์ปาฏิหาริย ดวยการที่ ไดสมาธิ ดวยการที่มีความเครงครัดเขมงวดอะไรตาง ๆ ทั้งหมดนั้น เปนสิ่งที่ทานไมใหวางใจ สิ่งที่ตรวจสอบไดแทจริง คือความจาง คลายหมดสิ้นไปของความโลภ ความโกรธ ความหลง 


ที่กลาวมานี้ เปนสิ่งที่ควรทําความเขาใจกันกอน ซึ่งเปนเรื่อง ทั่วๆ ไป เกี่ยวกับการปฏิบัติ ตอไปนี้จะคอยๆ เขาสูการปฏิบัติ เมื่อจะเขาสูการปฏิบัติ ก็ต้องมีจุดเริ่มต้นก่อน



พัฒนาการความสุข/ทุกข์ของคน

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะความประชุมพร้อมแห่งปัจจัย ๓ ประการ จึงมีการตั้งครรภ์ เมื่อใด มารดาบิดาร่วมกัน มารดาคราวฤดู ทั้งสัตว์ที่จะเกิดก็ปรากฏ เพราะความประชุมพร้อมแห่งปัจจัย ๓ ประการอย่างนี้ จึงมีการตั้งครรภ์ มารดาอุ้มท้องประคับประคองครรภ์นั้นตลอดเวลา ๙ เดือนบ้าง ๑๐ เดือนบ้าง ด้วยความเสี่ยงชีวิตเป็นอย่างมาก ทั้งเป็นภาระอันหนัก ครั้นล่วง ๙ เดือน ๑๐ เดือนแล้ว มารดาก็คลอดทารกในครรภ์ ด้วยความเสี่ยงชีวิตเป็นอันมาก อย่างเป็นภาระอันหนัก แล้วเลี้ยงทารกที่เกิดนั้น ด้วยโลหิตของตน ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมเนียมของอริยชน ถือน้ำนมของมารดานี้ว่าคือโลหิต”  (ม.มู. ๑๒/๔๕๒/๔๘๗; สัตว์ที่จะเกิด = คันธัพพะ)

“เด็กอ่อนไร้เดียงสา นอนหงายแบเบาะ ย่อมเล่นแม้แต่อุจจาระปัสสาวะของตนเอง เธอจะเห็นประการใด ความสนุกนี้ เป็นความสุขสนุกของเด็กอ่อนอย่างเต็มที่สิ้นเชิง ใช่หรือไม่”

“เป็นเช่นนั้น พระเจ้าข้า”

“สมัยต่อมา เด็กนั้นแล  อาศัยความเจริญเติบโต อินทรีย์ทั้งหลายแก่กล้าขึ้น ย่อมเล่นเครื่องเล่นทั้งหลายสำหรับเด็ก คือ เล่นไถน้อยๆ เล่นตีไม้หึ่ง เล่นหกคะเมน เล่นกังหันน้อยๆ เล่นตวงทราย เล่นรถน้อยๆ เล่นธนูน้อยๆ เธอจะเห็นประการใด ความสนุกนี้ ดีกว่าและประณีตกว่าความสนุกอย่างก่อน ใช่หรือไม่”

“เป็นเช่นนั้น พระเจ้าข้า”

“สมัยต่อมา เด็กนั้น  อาศัยความเจริญเติบโต อินทรีย์ทั้งหลายแก่กล้าขึ้น มีกามคุณทั้ง ๕ พรั่งพร้อมบริบูรณ์  ย่อมบำเรอตนด้วยรูปทั้งหลาย ... ด้วยเสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะทั้งหลาย ซึ่งน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้อยาก เย้ายวนชวนติดใจ เธอจะเห็นประการใด ความสนุกนี้ ดีกว่า และประณีตกว่าความสนุกอย่างก่อนๆ ใช่หรือไม่”

"เป็นเช่นนั้น พระเจ้าข้า”  (องฺ.ทสก. ๒๔/๙๙/๒๑๗)


“สมัยต่อมา เด็กนั้น อาศัยความเจริญเติบโต อินทรีย์ทั้งหลายแก่กล้าขึ้น มีกามคุณทั้ง ๕ พรั่งพร้อมบริบูรณ์  ย่อมปรนเปรอตน ... เขาเห็นรูปด้วยตาแล้ว ย่อมติดใจในรูปที่น่ารัก ย่อมขัดใจในรูปที่ไม่น่ารัก ... ฟังเสียงด้วยหู ... ดมกลิ่นด้วยจมูก ...ลิ้มรสด้วยลิ้น ... ต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย ...ทราบธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว  ย่อมติดใจในเสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... ธรรมารมณ์ ที่น่ารัก ย่อมขัดใจในเสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... ธรรมารมณ์ที่ไม่น่ารัก มิได้ตั้งสติไว้กำกับตัว เป็นอยู่โดยมีจิตคับแคบ ไม่รู้จักตามเป็นจริง ซึ่งภาวะหลุดรอดปลอดพ้นของจิต และภาวะหลุดรอดปลอดพ้นด้วยปัญญา ที่จะทำให้บาปอกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่ตัวเขา ดับไปได้โดยไม่เหลือ
 
“เขาคอยประกอบความยินดียินร้ายเข้าไว้อย่างนี้แล้ว พอเสวยเวทนาอย่างหนึ่งอย่างใด เป็นสุขก็ตาม ทุกข์ก็ตาม ไม่สุขไม่ทุกข์ก็ตาม เขาย่อมครุ่นคำนึง ย่อมบ่นถึง ย่อมหมกใจอยู่กับเวทนานั้น เมื่อเขาครุ่นคำนึง เฝ้าบ่นถึง หมกใจอยู่กับเวทนานั้น ความติดใจใคร่อยาก (นันทิ, ความหื่นเหิมใจ) ย่อมเกิดขึ้น ความติดใจใคร่อยากในเวทนาทั้งหลายนั่นแหละ กลายเป็นอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย เขาก็มีภพ เพราะภพเป็นปัจจัย ก็มีชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัย ก็มีชรามรณะ ความโศก ความคร่ำครวญ ความทุกข์ ความเสียใจ ความคับแค้นผิดหวัง ก็มีพรั่งพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้ จึงมีด้วยประการฉะนี้” 
* (ม.มู. ๑๒/๔๕๓/๔๘๘)

💢


* พึงระลึกถึงพุทธพจน์ที่ว่า  “อารมณ์วิจิตรทั้งหลายในโลก  หาใช่เป็นกามไม่,  ราคะที่เกิดจากความคิดของคน (ต่างหาก) เป็นกาม, อารมณ์วิจิตรทั้งหลายในโลก  ย่อมดำรงอยู่  (ตามสภาพของมัน) อย่างนั้นเอง, ดังนั้น  ธีรชนทั้งหลาย  จึงขจัด (แต่เพียง)  ตัวความอยาก  (ตัณหาฉันทะ) ในอารมณ์วิจิตรเหล่านั้น  (คือมิใช่กำจัดอารมณ์วิจิตร)”  (องฺ.ฉกฺก. ๒๒/๓๓๔/๔๖๐)
 

เฉยไม่เอาเรื่อง หรือคือปฏิบัติธรรม

 เฉยไม่เอาเรื่องหรือ คือปฏิบัติธรรม? 


 คราวนี้ อีกเรื่องหนึ่งที่ต้องทําความเข้าใจกันก่อน ก็คือ ในวงการนักปฏิบัติไม่น้อยเลย ได้มีความโน้มเอียงที่จะรู้สึกกันว่า ถ้าเป็นนักปฏิบัติ หรือปฏิบัติสําเร็จแล้ว จะเป็นคนเฉยๆ ไม่เอาเรื่องเอา ราวอะไร ความรู้สึกนี้กลายเป็นทัศนคติที่ชักจะเป็นไปมาก เป็นเรื่อง ที่น่าจะต้องรีบยกขึ้นมาพิจารณา และถ้าผิดพลาด ก็จะต้องแก้ไข 


เดี๋ยวนี้ชาวพุทธจํานวนมากมีความรู้สึกทํานองว่า เมื่อมีเรื่องราวอะไรเกิดขึ้น ถ้าใครเฉยๆ ก็เป็นคนหมดกิเลส  ความรู้สึกคลุมเครืออย่างนี้เป็นอันตรายมาก จะต้องมาทําความเข้าใจกัน แม้แต่คําว่า “เฉย” ก่อน 


คําว่า เฉย นี้ เรามักจะเอาไปโยงกับคําว่า “อุเบกขา” อุเบกขา  แปลว่า  วางเฉย ทางพระว่า วางเฉยมี ๒ แบบ 


เฉยแบบที่ ๑  คือ วางเฉยแบบที่เป็นอกุศล  เป็นบาป  ควรกําจัด เป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง เรียกว่า อัญญาณุเบกขา  มาจากคําว่า อัญญาณ + อุเบกขา  ญาณ  แปลว่า  ความรู้  อัญญาณ  ก็คือความ ไม่รู้ แล้วไปบวกกับ อุเบกขา ที่แปลว่า ความวางเฉย ก็แปลว่า วางเฉยโดยไม่รู้ เรียกตามภาษาไทยง่ายๆ ก็คือ เฉยโง่ เฉยเขลา เฉยไม่ รู้เรื่อง คนจํานวนมากเฉยเพราะไม่รู้เรื่องรู้ราว เมื่อไม่รู้ ก็เลยเฉย 


 ทีนี้ เฉยแบบที่ ๒ เป็นกุศลธรรม เป็นสภาพจิตที่ดีงาม คือ เฉยด้วยความรู้ โดยวางใจสมดุล เป็นกลางในเรื่องราวต่างๆ ซึ่ง เป็นความตรงไปตรงมา ตรงตามเป็นจริง หรือตรงพอดี โดยรู้ตรงรู้ เต็มพอดีตามที่มันเป็นจริง แล้วก็รู้จังหวะหรือความพอดีที่จะ ปฏิบัติต่อบุคคล สิ่งของ เรื่องราว หรือสถานการณ์นั้นๆ  เรียกว่า เป็นอุเบกขาตรงๆ ไม่ต้องมีคําอะไรอื่นนําหน้า เป็นอุเบกขาแท้ๆ เป็นอุเบกขาที่บริสุทธิ์ เป็นเรื่องของการวางท่าทีที่ถูกต้อง


ในสถานการณ์ที่เกิดเรื่องวุ่นวายขึ้นมา มีปัญหาอย่างใด อย่างหนึ่ง เราจะเห็นคน ๓ ประเภท 


คนพวกที่ ๑ เฉยเพราะไม่รู้เรื่องรู้ราว มีอะไรเกิดขึ้น ก็ไม่รู้ มีเรื่องราวเดือดร้อนเป็นปัญหา ก็ไม่รู้ พวกนี้ก็เฉย 


ต่อไปพวกที่ ๒ คือ คนที่เอะอะโวยวาย ตื่นตูม พอมีเรื่องราว ปัญหาอะไรขึ้นมา ก็ตื่นเต้น โว้กว้าก ตีโพยตีพายต่างๆ พวกนี้ก็เลย เถิดไปอีกแบบหนึ่ง เป็นพวกที่รู้ครึ่งๆ กลางๆ 


สุดท้ายพวกที่ ๓ คือ พวกที่รู้จริง คือ รู้ว่าอะไรเป็นอะไร และรู้ด้วยว่าจะทําอะไรเมื่อไร พวกนี้รู้จังหวะ รู้ขั้นตอน รู้ว่าจะทําอย่างไร รู้วิธีแก้ไข พวกนี้อยู่ตรงกลาง ที่จุดพอดี ก็เฉยเหมือนกัน 


 มี ๓ พวก ท่านว่าพวกไหนปฏิบัติถูกต้อง พวกที่ ๑ แน่นอน ละ ไม่ถูกต้อง เรียกว่า อัญญาณุเบกขา คือ เฉยไม่รู้เรื่อง เพราะไม่รู้ ก็เลยเฉย พวกที่ ๒ นั้น เอะอะโวยวาย เพราะรู้ครึ่งไม้รู้ครึ่ง ก็เลย ตื่นเต้นหรือตื่นตูม พวกนี้ก็แก่ปัญหาไม่ค่อยสําเร็จ บางทีปะเหมาะแก้ถูก ก็ดีไป แต่มักจะทําให้เรื่องสับสนหรือบานปลายออกไป พวกที่ ๓ นั่นแหละ จึงจะเป็นพวกที่แก้ปัญหาได้อย่างแท้จริง เพราะมีความรู้แล้วจึงวางใจเฉยนิ่งได้ และเฉยไว้ก่อน แต่รู้จังหวะ ว่าจะทําอะไรเมื่อไร พวกนี้ไม่ใช่เฉยไปเลยนะ เฉยเตรียมพร้อม เฉยพร้อมที่จะทําทุกอย่างให้ถูกต้อง ให้ถูกจังหวะ เฉยดู รู้ทีคอยท่า พร้อมอยู่ อันนี้คือการวางเฉยที่ต้องการในทางธรรม ในการปฏิบัติธรรมนั้น มีการวางเฉย คือวางใจเป็นกลาง ทั้งเป็นกลางต่อบุคคล เป็นกลางต่อสภาพแวดล้อม และเป็นกลางต่อธรรม แม้แต่ธรรมต่างๆ ก็ต้องมีการวางใจเป็นกลาง


ท่านยกตัวอย่างเหมือนกับสารถีขี่ม้า หรือ แม้แต่ขับรถก็ตาม  ตอนแรกขับรถ รถยังวิ่งไม่เข้าที่ ก็ต้องเร่งเครื่องบ้าง  ต้องเลื่อนโน่น เลื่อนนี่บ้าง อะไรต่างๆ ต้องใช้ความเพียรพยายาม เอาเรี่ยวแรงมา หันพลิกดึงรั้งอะไรมากมาย แต่พอรถวิ่งเข้าที่ เช่นถ้าเป็นรถม้า ม้าวิ่งเรียบสนิทเข้าทางดีแล้ว สารถีจะนิ่ง  แกจะวางเฉย  นั่งสงบสบาย  แต่เป็นการเฉยที่มีความรู้ตัวทั่วพร้อมอยู่ 


คําว่า “อุเบกขา” นั้น มาจาก อุป + อิกฺข  อิกฺข  แปลว่า เห็น หรือมอง  อุป  แปลว่า  คอยเฝ้า หรือเข้าไป  จึงแปลว่า เข้าไปมอง  มองตรงเข้าไป หรือมองเฉยเฝ้าดูอยู่ดูไว้ แสดงว่าไม่ได้เฉยเมยหรือ เฉยเมิน แต่เฉยคอยมองอยู่ โดยรู้ตัวตื่นพร้อม ในคัมภีร์ท่านอธิบายว่า มองตามเรื่องที่เกิด คือมอง พอเหมาะ มองพอดี มองเสมอกันอยู่ ไม่ตกไปข้างใดข้างหนึ่ง หรือไม่เอียงไปข้างไหน จึงว่าวางใจเป็นกลาง อาจจะเฉยรอ คือ เฉยดูรู้ทีคอยท่าพร้อมอยู่ หรือเฉยนิ่งสบายใจเรียบสงบ ในเมื่อทุก อย่างเข้าที่ลงตัวดําเนินไปอย่างประสานสอดคล้องกันดีหมดแล้ว 


 สารถีที่ขับรถเก๋งแล้ว ขี่ม้าเก่งแล้ว จะไม่ตื่นเต้นโวยวาย ไม่เหมือนคนมือใหม่ ซึ่งตื่นเต้นวุ่นวาย บางคนกระสับกระส่าย นั่งไม่เป็นสุข แต่คนที่เขาขี่ม้าได้เก่งแล้ว พอม้าวิ่งเรียบเข้าที่แล้ว เขานั่ง นิ่งสบาย นิ้งเนี้ยบ แล้วก็พร้อมตลอดเวลาที่จะแก้ไข มีอะไรจะต้อง แก้ไข ม้าวิ่งผิดพลาดอย่างไร เขาแก้ได้ทันทีทันควัน 


คนขับรถสมัยปัจจุบันก็เหมือนกัน  ถือพวงมาลัยอยู่นี่ ขับชํานาญแล้ว  แกก็ไม่ตื่นเต้น ไม่วุ่น ไม่กระวนกระวาย  ไม่ทุรนทุราย   อย่างคนขับใหม่ๆ  แกจะนั่งนิ่งสบาย  แต่พร้อมที่จะแก้ไขเหตุการณ์ ได้ทุกเวลา  นี่เรียกว่า อุเบกขา


อุเบกขามีลักษณะเหมือนอย่างคนที่ขับรถ หรือ ขี่ม้าได้แคล่วคล่องเชี่ยวชาญแล้ว มีอาการผ่อนคลายสบายนิ่งสนิท โดยพร้อมที่จะแก้ไขเหตุการณ์ผิดเพี้ยนได้ฉับไวทันที  อุเบกขาเป็นภาวะที่จิตลงตัวเข้าที่อยู่ในดุลยภาพ ซึ่งเป็นโอกาสให้สติและปัญญาทํางานได้เต็มที่ หรือ อย่างดีที่สุด อีกด้านหนึ่ง เหมือนอย่างพ่อแม่  เมื่อเห็นลูกอยู่เป็นปกติสุข  สบายรับผิดชอบตัวเองได้ ก็วางเฉย  แต่ก็มองดูทันอยู่ โดยพร้อมที่จะแสดงเมตตากรุณามุทิตาได้ทันทีเมื่อถึงวาระนั้นๆ อันนี้เรียกว่า อุเบกขา เป็นธรรมที่สําคัญ  ต้องมีปัญญา จึงทําได้


 เราไปเข้าใจเป็นว่า  ถ้าเป็นผู้สําเร็จแล้ว ก็วางเฉยไม่เอาเรื่อง เอาราว เห็นว่าอย่างนั้นคือเป็นคนไม่มีกิเลส แต่ที่จริงนั้น คนที่หมด กิเลสแล้ว เป็นคนหมดเหตุที่จะต้องทําอะไรเพื่อตนเอง เพราะฉะนั้น ท่านก็จะทําให้แก่ผู้อื่นได้เต็มที่  ทําสิ่งที่ควรทําตามเหตุตามผล และทําในสิ่งที่เห็นว่าเป็นคุณประโยชน์อย่างแท้จริง โดยพร้อมที่จะทําได้ทันทีตลอดเวลา เพราะไม่มีกิเลสมาเหนี่ยวรั้ง ให้คอยเห็นแก่ผลประโยชน์ของตัวเอง แม้แต่ความขี้เกียจ 


 ความขี้เกียจก็เป็นความเห็นแก่ตัวอย่างหนึ่ง  คือไม่อยากทําอะไร  เพราะเห็นแก่สบาย อยากให้ตัวเองสบาย คือ เห็นแก่ตน  จึงขี้เกียจ  ไม่อยากทําโน่นทํานี่  ทีนี้ คนที่หมดกิเลสนั้น ท่านไม่มีกิเลส  แม้แต่ความขี้เกียจ  ที่จะมาเหนี่ยวรั้งให้ทําการไม่ทํา  เพื่อให้ตัวเองสบาย ท่านจึงทําเพื่อผู้อื่นได้เต็มที่  เพราะฉะนั้น  พระอรหันต์จึงเป็นตัวอย่างของคนที่บําเพ็ญประโยชน์แก่ผู้อื่น


 พระพุทธเจ้าเป็นผู้นํา  เป็นโลกนาถ  ทรงบําเพ็ญโลกัตถจริยา ทรงบําเพ็ญพุทธกิจแต่ละวัน ไม่อยู่เฉยเลย ทํางานตลอดวัน เดิน ไปปฏิบัติหน้าที่ แต่ละวัน ตื่นเช้าขึ้นมา ก็นึกถึงคนอื่นก่อนพอตื่นบรรทมแล้ว พระพุทธเจ้าทําอะไร พุทธกิจประการแรก คือ พิจารณาว่าวันนี้จะไปโปรดใคร คือใครมีความพร้อมสมควรไป แนะนําสั่งสอน ใครเป็นผู้มีปัญหา ใครเป็นผู้ที่มีอินทรีย์แก่กล้า เราควรจะไปชุมชนไหน กลุ่มไหน คนไหน พระพุทธเจ้าพิจารณาแล้วก็เสด็จไปหา ไปโปรดเขา 


เวลามีเหตุการณ์กระทบกระเทือนประโยชน์ส่วนรวมเกิดขึ้น พระอรหันต์นําก่อน ออกหน้าในการแก้ปัญหา  ขอให้นึกถึงพระมหากัสสปะ จะได้ระลึกไว้เป็นเครื่องเตือนใจ ให้เห็นปฏิปทาของผู้สําเร็จแล้ว  หมดกิเลส  ว่าท่านไม่อยู่นิ่งเฉย 


พระมหากัสสปะนั้นเป็นพระประเภทอยู่ป่า  ท่านอยู่ป่าตลอดชีวิต  เป็นนักถือธุดงค์ พระพุทธเจ้าทรงยกย่องว่าเป็นเอตทัคคะ ในทางถือธุดงค์  ถ้ามองในสายตาคนทั่วไป  ก็เห็นว่าท่านชอบปลีกตัวจากสังคมมากที่สุด 


แต่พอมีเรื่องกระทบกระเทือนส่วนรวมขึ้นมา  คือพอพระพุทธเจ้าปรินิพพาน  มีพระองค์หนึ่งพูดขึ้นมาในทางที่ไม่น่าไว้ใจ   อาจกระทบกระเทือนต่อพระศาสนา  พระมหากัสสปะเป็นองค์แรกที่ยกเรื่องขึ้นมาพิจารณา  นําเรื่องเข้าที่ประชุม  เสนอว่าพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานแล้วไม่ทันไร มีผู้กล่าวถ้อยคําในทํานอง  ที่ไม่น่าไว้วางใจ  ถ้าเราไม่ประมวลหลักธรรมคําสอนให้เป็นหมวดเป็นหมู่ไว้ชัดเจน  แล้ววินิจฉัยกันให้จะแจ้งไว้ ไม่ช้าไม่นานธรรมจะเลอะเลือนหมด คนก็จะถือเอาความสะดวกสบาย ประพฤติเอา  ตามใจชอบ  จากคําเสนอของท่าน ก็เป็นเหตุให้เกิดการสังคายนาขึ้น


ในประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในระยะหลังต่อมาก็เหมือนกัน  เวลามีเหตุการณ์อะไรกระทบกระเทือนประโยชน์  ส่วนรวมต่อพระศาสนา  พระอรหันต์จะเป็นบุคคลที่ริเริ่มในการยกเรื่องมาเข้าที่ประชุม แล้วพระอรหันต์ก็จะมาพร้อมเพรียงกันในการประชุมพิจารณาแก้ไขปัญหา 


การประชุมกันนี้ ถือเป็นกิจสําคัญของสงฆ์ เพราะว่าสงฆ์ก็คือส่วนรวม  สังฆกรรมก็คือการกระทําของสงฆ์  ได้แก่การประชุมกันพิจารณาแก้ไขปัญหา และจัดการเรื่องราวต่างๆ สังฆกรรมนี้ เป็นหน้าที่ของพระสงฆ์  เป็นสิ่งสําคัญในวินัย  เพราะฉะนั้น  พระอรหันต์ซึ่งเป็นตัวอย่างของพระสงฆ์ และเป็นตัวอย่างของบุคคลที่ดีทั้งหมด จึงเป็นผู้นําในการที่จะกระตือรือร้นแก้ไขปัญหาและสิ่งที่กระทบกระเทือนต่อประโยชน์ส่วนรวม  ดังมีคติอยู่ว่า ให้มีความเคารพสงฆ์ ให้ถือวินัยเป็นสําคัญ 


 หัวใจสําคัญของวินัย คือความเคารพสงฆ์ ต้องถือสงฆ์เป็นใหญ่  การเคารพสงฆ์ก็คือเห็นความสําคัญของประโยชน์ส่วนรวม นั่นเอง 


อันนี้ก็เป็นเรื่องที่ต้องนํามากล่าวไว้ เพราะมิฉะนั้นแล้วจะทําให้เราไขว่เขว และมีทัศนคติที่ไม่ถูกต้อง อาตมามองดูว่า ในสังคมไทยเรา  กําลังมีภาพอย่างนี้  มีทัศนคติอย่างนี้ คือไปมีความรู้สึกกันว่า  ถ้าใครไม่เอาเรื่องเอาราวอะไรแล้วก็เป็นคนหมดกิเลส  ถ้าอย่างนี้แล้ว อันตรายก็จะเกิดขึ้น



   

 

วันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

วิธีปฏิบัติต่อความอยาก

 วิธีปฏิบัติต่อความอยาก 


ในทางธรรมนั้น  ท่านแยกวิธีปฏิบัติต่อความอยาก ๒ อย่างนี้ ความอยากอย่างที่ ๑ คือ ตัณหา ที่เกิดจากความไม่รู้ หรือ เป็นไปโดยไม่มีความรู้ ซึ่งเป็นไปเพื่อการบํารุงบําเรอปรนเปรอ ประสาทสัมผัสนั้น ท่านบอกว่ามันเกิดขึ้นมาแล้ว เราต้องควบคุมให้ดี หรือแม้แต่ละเลิกให้ได้ แทนที่ด้วยฉันทะ หรือ เอาไว้แต่ฉันทะ 


ถ้าเรายังไม่มีฉันทะ ไม่มีปัญญามาก ตัณหานี้ เมื่อดับ หรือ ระงับทันที ยังไม่ไหว จะต้องใช้ในลักษณะของการควบคุม หรือ เบนเอามาใช้ให้เป็นปัจจัยแก่ความอยากประเภทที่ ๒ คือจะต้อง หันเหให้เข้ามาเป็นความอยากประเภทที่ ๒ ให้ได้ 


ส่วนความอยากประเภทที่ ๒ ที่เรียกว่า ฉันทะ  นั้น  เกิดขึ้นแล้ว ให้ระงับด้วยการทําให้สําเร็จ เมื่อทําสําเร็จแล้ว  ฉันทะ นี้ จะระงับไปเอง ความอยากอย่างที่หนึ่งนั้นระงับทันที หรือควบคุมทันทีเมื่อ มันเกิดขึ้น เป็นความอยากประเภทที่ว่า พอมันเกิดขึ้นปุ๊บ เราก็ดับมันปั๊บ หรือว่าคุมทันที หรือว่าเบนทันที  ให้มันมาเชื่อมกับฉันทะให้ได้  ส่วนประเภทที่ ๒ คือฉันทะ ไม่ว่าจะเบนมาจากตัณหาก็ตาม หรือเกิดจากความรู้โดยตรงก็ตาม ให้ระงับด้วยการทําให้สําเร็จ 


เพราะฉะนั้น  ฉันทะ นั้น พระพุทธเจ้าก็ตรัสว่าต้องระงับ เหมือนกัน แต่ระงับด้วยการทําให้สําเร็จ ไม่ใช้ปล่อยให้มันค้างอยู่ เมื่อมีฉันทะแล้ว ก็ต้องพยายามทําให้สําเร็จ นี่คือหลักสําคัญใน การที่จะปฏิบัติธรรมให้ก้าวหน้า


คนที่จะปฏิบัติธรรม ต้องมีฉันทะเป็นตัวเริ่มต้น ท่านถือว่า ฉันทะเป็นมูลแห่งธรรมทั้งปวง ดังที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า (องฺ.ทสก.๒๔/ ๕๘/๑๑๔) “ฉนฺทมูลกา สพฺเพ ธมฺมา” (ธรรมทั้งปวงมีฉันทะเป็นมูล) ในเมื่อเราต้องมีฉันทะเป็นตัวเริ่มต้น เป็นแรงขับเคลื่อน เบื้องแรก จึงต้องรู้จักแยกกันให้ดี ระหว่างความอยากที่ถูกต้อง หรือความอยากที่เป็นธรรม ชอบธรรม กับความอยากที่ไม่ถูกต้อง หรือความอยากที่ไม่ชอบธรรม แล้วก็เลือกปฏิบัติในความอยากที่ ถูกต้องชอบธรรม และกระตุ้นเร้าให้มันเกิดขึ้นด้วย เพราะฉันทะนี้ เป็นแรงจูงใจที่ถูกต้อง 


ในภาษาสมัยใหม่ เขาใช้คําว่า แรงจูงใจ เราก็แบ่งแรงจูงใจ ออกเป็น ๒ ประเภท คือ แรงจูงใจประเภทตัณหา ที่ไม่สัมพันธ์กับ ความรู้ความเข้าใจ และไม่เกี่ยวกับคุณภาพชีวิต คือไม่รู้ว่า จะทํา ให้เกิดคุณภาพชีวิตหรือทําลายคุณภาพชีวิต กับแรงจูงใจประเภท ฉันทะที่เป็นไปด้วยความรู้ และส่งเสริมคุณภาพชีวิต 


ฉันทะหรือความอยากประเภทที่ ๒ นี้ ถ้าใช้ภาษาชาวบ้าน ก็ จะแยกออกจากฉันทะประเภทที่ ๑ ได้ง่าย  ความอยากประเภทที่ ๑ หรือ ตัณหา นั้น  ถ้าแปลเป็นภาษาชาวบ้าน ก็คือ อยากได้ อยากเอา อยากมี หรือใช้อีกคําหนึ่งว่า อยากเสพ (รวมทั้งอยากเป็นนั่นเป็นนี่ อยากใหญ่โตโก้ดัง)  ส่วนฉันทะ หรือ ความอยากฝ่ายกุศล แปลอย่างภาษา ชาวบ้านว่า อยากรู้ อยากทํา หรือใฝ่รู้ ใฝ่ทํา เวลาแปลเป็นภาษาบาลีโดยใช้ศัพท์เต็ม ฉันทะท่านขยายเป็น กตฺตุกมฺยตาฉนฺท แปลว่า ฉันทะคือความต้องการจะทํา พูดง่ายๆ ว่า อยากทํา (อยากสร้างสรรค์) ถือว่าเป็นความดี เป็นบุญเป็นกุศล


ความอยากทั้งสองนี้ เมื่อเอามาใช้ในแนวคิดสมัยใหม่ ก็สัมพันธ์กับค่านิยม คือ อยากได้อยากมีนั้น เข้ากันกับค่านิยมบริโภค  ส่วนอยากทํา อยากรู้ เข้ากันกับค่านิยมผลิต มันสัมพันธ์กันอย่างนี้ จึงไม่ใช่เป็นเรื่องของการปฏิบัติธรรมในความหมาย แคบๆ แต่ใช้ได้กับการพัฒนาประเทศทั้งหมดด้วย 


 ปัจจุบันประเทศของเรามีปัญหาเรื่องค่านิยม และเรื่อง แรงจูงใจนี้มาก คนในสังคมมีแรงจูงใจประเภทตัณหามากและทํา ให้เกิดค่านิยมบริโภค ซึ่งทําให้ไม่เกิดการสร้างสรรค์ และทําให้ พัฒนาประเทศไม่สําเร็จ 


คนไทยเรามักมองสิ่งทั้งหลายด้วยความรู้สึกที่อยากจะมี อยากจะใช้เท่านั้น ไม่ได้คิดอยากจะผลิต ทําอย่างไรจะเปลี่ยนให้ คนของเรา เมื่อเห็นอะไรที่เป็นความเจริญแล้ว อยากจะทําให้เป็น อย่างนั้น 


แม้แต่ความเข้าใจในคําว่า “เจริญ” นี่ คนไทยเราก็มักเข้าใจ ความหมายแบบนักบริโภค ถามว่าเจริญคืออย่างไร เห็นฝรั่งเจริญ เราก็บอกว่าเจริญ คือมีกินมีใช้อย่างฝรั่ง เพราะฉะนั้น เราก็เป็นนักบริโภค เพราะคิดแต่หาทางให้มีอย่างเขา 


ทีนี้ ถ้าเข้าใจความหมายของความเจริญอย่างนักผลิต ก็จะ มองใหม่ คือมองว่า เจริญ คือทําได้อย่างเขา เราเคยมองอย่างนี้ไหม เด็กหรือคนของเรานี่ มองภาพของ ความเจริญว่า คือทําได้อย่างเขา มีบ้างไหม แม้แต่ว่าจะเล่น เด็กๆ ของเราก็มักจะเล่นเพียงเพื่อสนุกสนาน เล่นแบบนักบริโภค นักเสพ เราไม่ค่อยได้ฝึกเด็กของเราให้เล่นแบบนักผลิต หรือนักทํา 


สําหรับนักผลิตนั้น แม้แต่จะเล่น ก็มีความหมายว่า เล่นแบบ นักทํา คือฝึกทําอะไรต่ออะไรให้เป็น พยายามเล่นทําอะไรต่างๆ ให้เป็น อันนี้เป็นเรื่องสําคัญมาก มันสัมพันธ์โยงกันไปหมด 


เพราะฉะนั้น จากอันนี้ คือแรงจูงใจที่ผิดพลาด เมื่อมี แรงจูงใจแบบตัณหาอยู่แล้ว ก็ยากที่จะแก้ไขปัญหาของประเทศชาติได้


ในการแก้ปัญหานั้น เราจะมัวมาลบล้างกําจัดตัณหากันอยู่ ก็ไม่ไหว เป็นการแก้ด้านลบอย่างเดียว แต่เราก็มักจะเน้นกันมาก ในแง่นี้ แม้แต่ในวงการนักปฏิบัติก็ไปเน้นที่การลดละตัณหา ลดละ ความอยาก ไม่เน้นในด้านบวก การเน้นด้านบวกก็คือ ให้ส่งเสริมฉันทะขึ้นมา ทําอย่างนี้จะ เป็นการดีกว่ามัวไปเน้นด้านลบ คือส่งเสริมให้เอาตัวบวกมาแทนตัวลบ เอาฉันทะมาแทนตัณหา 


ผู้ที่ปฏิบัติธรรม ต้องมีฉันทะ แล้วก็ระงับความอยากที่ เรียกว่าฉันทะนั้น ด้วยการทําให้สําเร็จ ซึ่งอันนี้ก็เป็นหัวใจของการพัฒนาประเทศด้วย เพราะความอยากมี อยากใช้ อยากได้ อยากบริโภคนั้น เป็นตัวการทําให้ประเทศชาติไม่พัฒนา ก็จะต้องแก้ไข ปรับปรุงพัฒนาคน ให้มีความอยากทํา อยากผลิต อยากสร้างสรรค์ พร้อมทั้งความอยากรู้ อยากศึกษา จึงจะพัฒนาไปได้ 


 ธรรมฉันทะ แปลว่า อยากในธรรม ธรรมแปลว่าอะไร ธรรม แปลว่า สิ่งที่ดีงามและความจริง หรือความจริง ความถูกต้องดีงาม 


 แง่ที่ ๑ ธรรม คือความจริง ธรรมฉันทะ ก็คืออยากในความ จริง เมื่ออยากในความจริง ต้องการเข้าถึงความจริง ก็ต้องอยากรู้ เพราะฉะนั้น อยากในความจริง จึงต้องมีความอยากรู้ จึงมีความหมายของฉันทะแง่ที่หนึ่งว่า อยากรู้ หรือใฝ่รู้ 


 แง่ที่ ๒ ธรรม แปลว่าสิ่งที่ดีงาม ธรรมฉันทะ ก็คืออยากให้ เกิดมีสิ่งที่ดีงาม เมื่ออยากให้เกิดมีสิ่งที่ดีงาม ก็ต้องทําให้เกิดให้มีขึ้น สิ่งที่ดีงามจะเกิดมีขึ้นสําเร็จได้ ก็ด้วยการทํา เพราะฉะนั้น ธรรมฉันทะ หรือเรียกสั้นๆว่า ฉันทะ ก็จึงมีความหมายว่า อยากทํา


 รวมความว่า ต้องการเข้าถึงความจริง และต้องการให้สิ่งดี งามเกิดขึ้น เมื่อต้องการเข้าถึงความจริง และให้สิ่งที่ดีงามเกิดขึ้น ก็ต้องอยากรู้ และอยากทํา อยากรู้ก็จะได้เข้าถึงความจริง อยาก ทําก็เพื่อสร้างสรรค์สิ่งที่ดีงามให้เกิดมีเป็นจริงขึ้นมา เพราะฉะนั้น จึงแปลฉันทะว่า อยากรู้ และอยากทํา 


 ในเมืองไทยปัจจุบันนี้ ต้องส่งเสริมเรื่องนี้ให้มาก ส่งเสริม ความใฝ่รู้และใฝ่ทํา ซึ่งเป็นสิ่งที่กําลังขาดแคลนมาก ในสังคมไทยปัจจุบัน 


รวมความว่า ในหลักของพระพุทธศาสนานี้ มีความอยาก ๒ ประเภท ที่เราจะต้องแยกให้ถูกต้อง อย่าไปนึกว่า การปฏิบัติธรรมนั้น เป็นการพยายามที่มุ่งแต่เพียงลดละความอยาก แล้วก็รังเกียจ กลัวความอยาก แสดงตัวว่าไม่มีความอยาก จะทําให้เกิดท่าทีที่ ผิดพลาด แล้วก็เป็นภาพที่ไม่ดี ทําให้เกิดผลเสีย ทั้งแก่ตนเอง และแก่พระพุทธศาสนา 


 อย่างที่บอกแล้วว่า ความอยากที่ถูกต้อง สัมพันธ์กับปัญญา ตอนแรกจะต้องรู้ การที่จะรู้ว่าอะไรเป็นอะไร อะไรเป็นความจริง และอะไรเป็นสิ่งดีงาม ก็คือต้องมีปัญญา คนเราก็จึงต้องมีการ เรียนรู้


การศึกษามีความมุ่งหมายประการหนึ่งเพื่อสร้างแรงจูงใจที่ ถูกต้อง แต่แรงจูงใจที่ถูกต้องนั้น จะเกิดมีและเดินหน้าไปไม่ได้ ใน เมื่อยังไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร ไม่รู้ว่าความจริงคืออะไร ไม่รู้ว่าสิ่งที่ ถูกต้องดีงามคืออะไร  แล้วทีนี้ เมื่อการศึกษาดําเนินไปถูกต้องแล้ว การศึกษานั้นก็ ทําให้คนเกิดปัญญา มีความรู้ความเข้าใจ เมื่อมองเห็นคุณค่าของสิ่งใด ก็มีฉันทะในสิ่งนั้น พร้อมที่จะมีชีวิตอยู่ด้วยปัญญา ซึ่งเป็นลักษณะของการดําเนินชีวิตตามหลักพระพุทธศาสนา 


พระพุทธศาสนาบอกว่า ชีวิตที่ประเสริฐ คือชีวิตที่เป็นอยู่ด้วยปัญญา ตอนนี้ไม่ได้เป็นอยู่ด้วยตัณหา ไม่ได้เป็นอยู่ด้วยอวิชชา เปลี่ยนจากความไม่รู้ที่ทําให้ดิ้นรนไปตามความอยาก ซึ่งมุ่งแต่จะบํารุงบําเรอตนเอง หันมามีความรู้ว่าอะไรเป็นอะไรแล้ว  จึงมีความต้องการในสิ่งต่างๆ อย่างถูกต้อง  จึงอยากในสิ่งที่ควรอยาก คืออยากในสิ่งที่รู้ว่ามีคุณประโยชน์ ทําให้เกิดคุณภาพชีวิต 


ความอยากอย่างนี้  จึงต้องเริ่มต้นด้วยความรู้ก่อน หรือเป็นไปพร้อมด้วยความรู้ ความต้องการหรือแรงจูงใจที่ถูกต้องจึง เริ่มจากการมีความรู้  แต่จะมีความรู้ได้ ก็ต้องศึกษาคือพัฒนาคน ให้มีปัญญา เมื่อมีปัญญา จึงรู้จักที่จะอยากอย่างถูกต้อง แล้วก็ดําเนินชีวิตได้ถูกต้อง  เมื่อชีวิตดําเนินไปอย่างนี้ ก็จึงเป็นชีวิตที่เป็นอยู่ด้วยปัญญา 


 

  

วันอาทิตย์ที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

จริงหรือที่ว่า ผู้ปฏิบัติธรรม ต้องไม่มีความอยาก

จริงหรือที่ว่า ผู้ปฏิบัติธรรม ต้องไม่มีความอยาก? 


ข้อสังเกตที่ควรมาทําความเข้าใจกันเรื่องต่อไป คือ หลายคนมีความรู้สึกว่า ถ้ามาปฏิบัติธรรม หรือเป็นผู้ปฏิบัติธรรมได้ผล แล้ว ก็จะไม่อยากได้อยากดีอะไร เป็นคนไม่มีความอยาก ถ้าจะไปเป็นชาวพุทธ ที่มีชื่อว่าเป็นนักปฏิบัติ ก็ให้รู้สึกไม่สบายใจที่จะพูดถึงคําว่า “อยาก” แล้วก็จะพยายามหลีกเลี่ยง อาการของความอยาก และพยายามแสดงตัวให้คนอื่นรู้สึกว่าตัว เรานี้ไม่มีความอยาก อันนี้ก็เป็นเรื่องอันตรายอย่างหนึ่ง ทํากันจนกระทั่งชักจะให้เกิดความรู้สึกหรือมีภาพพจน์ของผู้ปฏิบัติหรือแม้แต่ชาวพุทธทั่วไปว่า เป็นคนที่ไม่มีความอยาก 


 ทีนี้ ความอยากนั้น เป็นคําที่ยังน่าสงสัยอยู่ ยังจะต้องทํา ความเข้าใจ เหตุที่เราไปจํากัดว่า ถ้าเป็นนักปฏิบัติธรรมแล้ว จะต้องกําจัดความอยาก ต้องเลิกไม่ให้มีความอยาก ก็เพราะเรา เข้าใจความอยากนั้นว่าเป็นตัณหา เป็นอกุศลธรรม แล้วเราก็เข้าใจว่า ความอยากนี้มีอย่างเดียว คือตัณหาเท่านั้น 


พระพุทธเจ้าสอนไว่ว่า ตัณหา คือความอยาก เป็นเหตุให้ เกิดความทุกข์ จะต้องตัดต้องละต้องเลิกให้หมด เราก็เลยต้อง พยายามไม่อยาก พยายามละเลิกความอยาก ต้องพยายามเป็น คนที่ไม่มีความอยาก แสดงตัวว่าเป็นคนปราศจากความอยาก อะไรทํานองนี้ 


จึงจะต้องมาทําความเข้าใจกันว่า ความอยากนั้นมี ๒ อย่าง มีทั้งความอยากที่ถูกต้อง และความอยากที่ไม่ถูกต้อง อย่ารังเกียจ ความอยากกราดไปหมด ต้องระวังมาก


ถ้าไม่มีความอยาก บางทีความไม่อยาก หรือการไม่มีความอยากนั่นแหละ อาจจะเป็นตัวกิเลส และเป็นอุปสรรคขัดขวางการ ปฏิบัติก็ได้  ความอยากมี ๒ แบบ คืออะไร 


ความอยาก นั้น  ในภาษาพระ  ใช้คํากลางๆ ว่า  “ฉันทะ”   ฉันทะ แปลว่าความอยาก  เรากลับไปเริ่มต้น ความอยากที่ฉันทะไม่เริ่มต้นที่ตัณหา 


ความอยากเรียกว่า “ฉันทะ”  หลายท่านคงเคยได่ยินคําว่า ฉันทะ ทีนี้ ฉันทะที่แปลว่าความอยากนั้นมี ๒ แบบ 


 ฉันทะ ประเภทที่ ๑ เรียกว่า ตัณหาฉันทะ ตัณหาฉันทะคือ ความอยากแบบตัณหา ความอยากแบบตัณหา คือความอยากได้สิ่งปรนเปรอตน ปรนเปรอตา ปรนเปรอหู ปรนเปรอจมูก ปรนเปรอลิ้น ปรนเปรอกาย ปรนเปรอใจ คือ ได้สิ่งที่ทําให้เกิดความสุขสบายทางประสาทสัมผัส 


ความอยากประเภทนี้ มันมีตามธรรมดาของมันเอง โดยที่ มนุษย์ไม่ต้องมีความรู้อะไรเลย พอมนุษย์เกิดมา ก็จะมีความปรารถนา ความอยากจะได้สิ่งเสพมาบํารุงบําเรอตา หู จมูก ลิ้น กาย โดยไม่ต้องมีความรู้ว่าอะไรเป็นคุณแก่ชีวิตหรือไม่ 


ในเมื่อความอยากแบบนี้เป็นไปโดยไม่ต้องมีความรู้  จึงเรียกว่า เป็นความอยากที่เกิดจากอวิชชา มากับอวิชชา  ฉะนั้น   ความอยากที่เรียกว่าตัณหานี้ จึงสัมพันธ์กับอวิชชา ไม่ต้องมี ความรู้อะไรเลย เป็นไปตามความรู้สึกเท่านั้น พอรู้สึกถูกตา ถูกหู ถูกลิ้น ก็อยากทันที แต่ถ้าไม่ถูกตา ไม่ถูกหู ไม่ถูกลิ้น ก็ไม่อยาก ไม่ชอบใจทันที อยากได้แต่สิ่งที่บํารุงบําเรอปรนเปรอตนเอง เอาแค่สุขตา สุขหู สุขลิ้น


พออยากขึ้นมาแบบนี้ ก็ไม่แน่ว่าจะเกิดคุณค่าแก่ชีวิตหรือไม่ สิ่งที่บํารุงบําเรอตนเองนั้น อาจจะทําให้เกิดโทษเกิดภัยแก่ชีวิตก็ได้ หรือโดยบังเอิญอาจจะเกิดประโยชน์ก็ได้ พูดอย่างภาษาสมัย ปัจจุบันก็ว่า อาจจะทําให้เกิดคุณภาพชีวิต หรืออาจจะทําลาย คุณภาพชีวิตก็ได้ เป็นเรื่องสุ่มๆ เสี่ยงๆ เพราะไม่เป็นไปด้วยความรู้ แต่เอาแค่ความรู้สึกเท่านั้น จึงมักจะทําลายคุณภาพชีวิตเสีย มากกว่า 


เหมือนตัวอย่างง่ายๆ ที่ยกมาพูดบ่อยๆ เช่นอยากในรสอาหาร ใครๆ พอเกิดมา ไม่ต้องเรียนรู้อะไร ก็มีความรู้สึกว่าอร่อย และไม่อร่อย แล้วก็อยากในสิ่งที่อร่อย เมื่ออยากในสิ่งที่อร่อย ถ้า ไม่มีความรู้เลย ก็มุ่งแต่อร่อยอย่างเดียว ทําไปตามความอยากกิน จนกระทั่งเกินขนาด อาจจะกินสิ่งที่เป็นพิษ เป็นอันตราย ทําลาย คุณภาพชีวิต นี้คือความอยากด้วยตัณหา


แต่ถ้ามีความรู้ขึ้นมา ก็จะมีความอยากอีกประเภทหนึ่ง เกิดขึ้น เป็นความอยากที่สัมพันธ์กับคุณภาพชีวิต ซึ่งต้องเกิดจากความรู้หรือต้องมีความรู้ความเข้าใจจึงจะเกิดขึ้นได้ คือมีความรู้ว่า สิ่งนี้จะทําให้เกิดคุณภาพชีวิต เป็นประโยชน์แก่ชีวิตหรือไม่ ความอยากอย่างนี้ เป็นความอยากหรือฉันทะประเภทที่ ๒ เรียกชื่อว่า กุศลฉันทะ หรือ ธรรมฉันทะ แปลว่า ความอยากที่เป็น กุศล หรือความอยากในธรรม ตอนนี้ เราได้ความอยากครบ ๒ แบบแล้ว 


ความอยากประเภทที่ ๒ เป็นความอยากในสิ่งที่มีคุณค่า  ทําให้เกิดคุณภาพชีวิต  สัมพันธ์กับความรู้ โดยจะต้องมีการทําลายอวิชชา หรือลดอวิชชา และต้องมีวิชชาเกิดขึ้นบ้าง  พอเริ่มมีวิชชา  มีความรู้  เราก็เริ่มรู้จักแยกว่าอะไรจะเป็นประโยชน์ หรือไม่เป็นประโยชน์แก่ชีวิต  แล้วก็จะมีความอยากประเภทที่ ๒ คือ อยากในสิ่งที่ทําให้เกิดคุณภาพชีวิต หรืออยากทําให้เกิดคุณภาพชีวิต  เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า กัตตุกัมยตาฉันทะ แปลว่า อยากทําให้มันดี 


ความอยากประเภทที่ ๒ คือ กุศลฉันทะ ธรรมฉันทะ หรือ กัตตุกัมยตาฉันทะนี้ เมื่อจะเรียกสั้นๆ ท่านเรียกแค่ว่า  ฉันทะ  ระวังจะสับสนตรงนี้ 


ส่วนความอยากประเภทที่ ๑ ที่เรียกว่า ตัณหาฉันทะ นั้น เวลาเรียกสั้นๆ  ก็พูดแค่ว่า ตัณหา 


เพราะฉะนั้น คําว่า ตัณหา และคําว่า ฉันทะ ก็เลยกลายเป็นความอยากคนละประเภทไปเลย แต่ที่จริงนั้น  ถ้าเรียกให้เต็ม ตัณหาก็เป็นตัณหาฉันทะ และฉันทะที่เป็นความอยากฝ่ายดี ก็เป็น กุศลฉันทะ  ธรรมฉันทะ หรือกัตตุกัมยตาฉันทะ ชื่อเต็มเป็นอย่างนั้น 


รวมความตอนนี้  เพื่อให้จำง่ายๆ  ก็แยกเป็นความอยาก ๒ อย่าง คือ ตัณหา อย่างหนึ่ง ฉันทะ อย่างหนึ่ง 


ตัณหา คือความอยากโดยไม่มีความรู้ เพียงแต่จะสนอง ความรู้สึกเสพสม บํารุงบําเรอปรนเปรอประสาทสัมผัส คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ของตนเอง 


ส่วน ฉันทะ หรือความอยากประเภทที่ ๒ คือความอยากใน คุณภาพชีวิต ในสิ่งที่มีคุณค่า เป็นประโยชน์ ซึ่งสัมพันธ์กับความรู้ เริ่มตั้งแต่รู้จักแยกว่าอะไรเป็นคุณอะไรเป็นโทษแก่ชีวิตอย่างแท้จริง 


นี้เป็นเรื่องที่ต้องทําความเข้าใจไว้ก่อน



ปริยัติ จะเอาแค่ไหน และอย่างไร

 ปริยัติ จะเอาแค่ไหน และอย่างไร? 


เพราะฉะนั้น คนที่ปฏิบัติโดยไม่มีปริยัตินี่ หาไม่ได้ นอกจาก คนที่ไม่เกี่ยวข้องอะไรกับพระพุทธศาสนา คือ จะตั้งศาสนาใหม่ ของตนเอง ทุกคนมีปริยัติ แต่อาจจะเป็นปริยัติในรูปที่เป็นวัตถุดิบ หรือข้อมูลดิบเกินไป หรือเรียนปริยัติแบบอาจารย์ช่วยคัดเลือกมาให้ เพราะปริยัติที่ให้ผลดีนั้น ก็อยู่ที่เหมาะกับตัวเรา 


พระพุทธเจ้าทรงให้ปริยัติไว้  แต่พระพุทธเจ้าไม่ได้มาสอนเราโดยตรง เราไม่ได้พบพระพุทธเจ้าโดยตรง  เรามาพบอาจารย์  ถ้าอาจารย์เป็นผู้มีประสบการณ์ในการปฏิบัติมาแล้ว ก็มาช่วย คัดเลือกปริยัติให้เราอีกชั้นหนึ่ง ก็จะทําให้ชัดเจนและทุ่นเวลา


ข้อสําคัญที่ควรพิจารณาก็คือ ปริยัตินั้นเป็นปริยัติของพระพุทธเจ้า หรือเป็นปริยัติของตัวอาจารย์เอง  สิ่งที่เราต้องการแท้ๆ ก็คือ ให้เป็นปริยัติของพระพุทธเจ้า แต่พระอาจารย์ช่วยเลือกคัดมาให้ ในฐานะที่ท่านมีประสบการณ์ และมีความชํานาญ  ยิ่งเป็นปริยัติของพระพุทธเจ้า ที่พระอาจารย์ท่านได้เอาไปปฏิบัติเห็นผลมาเองแล้ว  ก็ยิ่งดี  เพราะฉะนั้น  อาจารย์จึงมีประโยชน์มาก ในพระพุทธศาสนา  ท่านจึงเน้นว่า  คนที่จะเริ่มปฏิบัติ  ควรหาอาจารย์  ถึงกับเรียกว่าเป็น กัลยาณมิตร ก็เพราะเหตุนี้ 


พระอาจารย์จะช่วยเลือกเฟ้นปริยัติให้เราให้เหมาะ  ตามความจําเป็นที่จะต้องใช้ในการปฏิบัติ สําหรับจุด หรือ ขั้นตอนนั้นๆ  เช่นว่าตอนนี้จะตั้งต้น จะใช้ปริยัติอะไร คือ ควรบอกให้รู้ว่าจะ ปฏิบัติอย่างไร หรือมีอะไรที่ควรรู้บ้าง ซึ่งจําเป็นสําหรับบุคคลนี้ เพราะปริยัติที่เหมาะสําหรับคนนี้ คนโน้น  บางทีก็ไม่เหมือนกัน เพราะในการปฏิบัตินั้น มีความแตกต่างระหว่างบุคคล 


คําสอนของพระพุทธเจ้าที่เรียกว่าปริยัตินั้น  เกิดจากการที่พระองค์ได้ทรงสอนคนนั้นบ้างคนนี้บ้างมากมาย ซึ่งพระองค์ก็ได้ทรงสอนให้เหมาะกับบุคคล ให้เหมาะที่จะได้ผลแก่บุคคลนั้นๆ ทีนี้ เราไปเรียนปริยัติทั้งดุ้น  รวมเอาที่ทรงสอนคนโน้นบ้างคนนี้บ้างมาปนเข้าด้วยกันทั้งหมด เป็นวัตถุดิบทั้งนั้น  หลายอย่างไม่เหมาะกับตัวเราเลย  ก็เลยไม่ค่อยได้ผล นอกจากนั้น  จะเอามาใช้  ก็ใช้ไม่เป็น  ปรับไม่ถูก  


ตอนนี้แหละที่อาจารย์มีประโยชน์มาก คือมาทําหน้าที่เลือกเฟ้นให้ และปรับให้เหมาะกับตัวบุคคล  เพราะฉะนั้น  การเลือกเฟ้นปริยัตินั้น ให้เหมาะสมกับขั้นตอน อย่างหนึ่ง และให้เหมาะสมกับตัวบุคคลผู้นั้นอย่างหนึ่ง  แล้วก็ให้เฉพาะเท่าที่ใช้ที่จําเป็นอย่างหนึ่ง จึงเป็นหน้าที่ของอาจารย์ผู้เป็นกัลยาณมิตรนี้ คือ ความสัมพันธ์ระหว่าง ปริยัติ กับ ปฏิบัติ 


เป็นอันว่า เราจะใช้ปริยัติโดยการเลือกเฟ้นของท่านผู้ชํานาญแนะนําให้เรา หรือเราจะเรียนปริยัติโดยตรงทั้งดุ้น ก็แล้วแต่ อันนี้ก็สุดแต่ว่าเราจะมีความประสงค์อย่างไร 


ถ้าเราไม่ไว้ใจอาจารย้  เราก็อาจจะนึกว่า สติปัญญาของเราก็ดีพอสมควร เราจะเลือกเฟ้นปริยัติด้วยตนเอง  เราก็อาจจะไปศึกษาค้นคว้าตํารับตําราคัมภีร์ด้วยตนเอง แล้วก็อาจจะเอาประสบการณ์ของอาจารย์ทั้งหลาย มาประกอบการพิจารณา มาเสริมความรู้ในปริยัติของเรา ในการที่จะนํามาใช้ปฏิบัติต่อไป  นี้ก็เป็นเรื่องของเรา 


แต่บางคนนั้นเขาเรียนปริยัติโดยมีความมุ่งหมายอีกอย่างหนึ่ง เช่น แม้แต่พระอรหันต์ ซึ่งปฏิบัติเสร็จแล้ว บรรลุผลคือเข้าถึงปฏิเวธแล้ว หลายท่านก็ยังกลับมาเรียนปริยัติอีก เรียนเพื่ออะไร เรียนเพื่อว่าจะได้สามารถในการสั่งสอนผู้อื่น เพราะว่าประสบการณ์เฉพาะตัวนี้ อาจจะไม่เหมาะกับคนอื่นก็ได้  


พระอรหันต์นั้นท่านก็แบบเดียวกับเรา  บางทีท่านมาเจออาจารย์เลย อาจารย์นั้นเลือกเฟ้นปริยัติที่เหมาะกับท่านเท่าที่ จําเป็นเฉพาะตัวท่าน เฉพาะขั้นตอนนั้นๆ ท่านก็เรียนรู้มาเฉพาะความรู้ที่จําเป็นในวงแคบ แล้วก็ปฏิบัติมาจนสําเร็จ แต่ความรู้ที่จะไปสอนผู้อื่นนั้น ควรจะกว้างขวางพอที่จะ เลือกเฟ้นให้เหมาะกับคนทั้งหลายที่ต่างๆ กันมากมาย มีข้อปลีกย่อยแง่มุมที่จะประยุกต์ยักเยื้องได้ ท่านก็เรียนปริยัติ เพิ่มเติมอีก จึงมีปริยัติที่ท่านเรียกว่า ภัณฑาคาริกปริยัติ ปริยัติของผู้เป็นเหมือนขุนคลัง เพราะเป็นดุจมีคลังที่เก็บของ ซึ่งเหมาะกับ ความต้องการของผู้ใช้คนอื่นๆ ด้วย ไม่เฉพาะตัวคนเดียว นี้คือความมุ่งหมายที่เกี่ยวข้องกับปริยัติ เป็นอันว่า ตอนนี้ เรารู้ความสัมพันธ์ระหว่าง ปริยัติ และปฏิบัติ 


เมื่อปฏิบัติแล้ว  ถ้าปฏิบัติถูกต้อง  ก็เกิดผลเป็นปฏิเวธ ถ้าปฏิบัติไม่ถูก ก็ผิดพลาดเกิดความล้มเหลว ฉะนั้น ปฏิบัติที่จะถูกต้อง  ก็อาศัยปริยัตินี่แหละเป็นฐาน เป็นอันว่าหลัก ๓ อย่างนี้สัมพันธ์ซึ่งกันและกัน คือ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ 


แต่หลายคนอาจจะเรียนปริยัติแล้ว ไม่ได้นํามาใช้ ไม่ได้ลงมือทํา  ก็ไม่เกิดประโยชน์ เพราะว่าปฏิบัติเป็นตัวที่ต่อระหว่างปริยัติ กับ ปฏิเวธ  ในเมื่อปริยัติไม่มาสู่การปฏิบัติ  ก็ไม่มีตัวต่อที่จะนําไปสู่ ปฏิเวธ ปฏิเวธก็ไม่เกิดขึ้น ก็ไม่ครบวงจร 


นี่ก็เป็นข้อหนึ่งที่ขอยกมาพูด เพื่อให้เข้าใจถึงเรื่องปริยัติ และปฏิบัติว่า ปริยัติโดยไม่ปฏิบัติ และปฏิบัติโดยไม่ปริยัตินั้น เป็นอย่างไร







ปฏิบัติโดยไม่มีปริยัติ จริงหรือ

ปฏิบัติโดยไม่มีปริยัติ จริงหรือ? 


ขอก้าวต่อไป  ในการทําความเข้าใจเบื้องต้น  เพื่อปรับความรู้ความเข้าใจให้เข้ากันดีก่อน  มีคนถกเถียงกันว่า  ไปปฏิบัติเลยโดยไม่มีปริยัติก็ได้  เข้าป่าไปอยู่กับอาจารย์ หรือไปอยู่คนเดียว ไปถึงก็ลงมือบําเพ็ญสมาธิเลย  ไม่ต้องมีปริยัติ  นอกจากนั้น  ยังมีการติเตียนว่า  ถ้าปริยัติอย่างเดียวโดยไม่ปฏิบัติ  ก็ไม่ทําให้ได้ประโยชน์อะไรขึ้นมา  เพราะเมื่อไม่มีการปฏิบัติ  ก็ไม่เกิดผลคือปฏิเวธ   นี้ก็เป็นเรื่องที่ควรทําความเข้าใจ  แต่ก่อนที่จะเข้าใจเรื่องนี้  ก็ต้องรู้ความสัมพันธ์ระหว่าง ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ เล็กน้อย 


อย่างที่กล่าวมาในเบื้องต้นแล้วว่า ปริยัติ คือการเล่าเรียน  สดับฟังจากผู้อื่น  แม้แต่พระไตรปิฎก ซึ่งเป็นพระธรรมคําสอนของพระพุทธเจ้า  ก็เป็นสิ่งที่ได้รับฟังมาจากผู้อื่น คือรับฟังจากที่ พระพุทธเจ้าทรงสอนไว้ 


แต่สิ่งที่พระพุทธเจ้าทรงสอนไว้นี้ คืออะไร ก็คือประสบการณ์ที่เป็นผลจากการปฏิบัติของพระองค์ใช่หรือไม่ คือ พระพุทธเจ้าเคยปฏิบัติมาแล้ว  แล้วก็ได้รับผล  พระองค์มีประสบการณ์ในการปฏิบัติ และได้รับผลจากการปฏิบัตินั้นมาเองแล้ว  พระองค์ทรงนําประสบการณ์นั้นแหละมาจัดเรียบเรียงขึ้น แล้วนํามาถ่ายทอดให้แก่ผู้อื่น ความรู้จากประสบการณ์ในการปฏิบัติของพระองค์นี้  ก็กลายเป็นสิ่งที่เรียกว่าปริยัติ  เพราะฉะนั้น ปริยัติที่แท้จริง จึงเกิดจากปฏิบัติและปฏิเวธ  ถ้าหากว่าปฏิบัติและปฏิเวธไม่ถูก เราก็จะได้ปริยัติที่ผิด อันนี้เป็นของแน่นอน 


การที่เรายอมรับปริยัตินี้  ก็เพราะเราเชื่อพระพุทธเจ้าใช่หรือไม่  เราไว้ใจว่าพระพุทธเจ้าปฏิบัติถูก ได้รับผลจริงแล้ว  เพราะฉะนั้น ประสบการณ์ที่พระองค์นํามาเล่า ซึ่งมาเป็นปริยัติ สําหรับเรานี้  เราจึงเชื่อถือ  นี้เป็นขั้นที่หนึ่ง คือ ปริยัติไม่ได้มาจากไหน  ก็มาจากประสบการณ์ในการปฏิบัติของพระพุทธเจ้านั่นเอง 


เมื่อเป็นเช่นนี้ ปริยัติก็จะมาเป็นเครื่องช่วยให้ปฏิบัติได้ ถูกต้องต่อไป เพราะเป็นประสบการณ์ของผู้ปฏิบัติมาแล้ว เหมือนกับคนที่เดินทางมาแล้ว เขาเดินทางไปจนกระทั่ง สําเร็จบรรลุความมุ่งหมายแล้ว เราจะเดินทางบ้าง เราไม่รู้เหนือรู้ใต้  จะเจออะไรที่ไหน  มีสิ่งใดเป็นที่สังเกตบ้าง ไม่รู้ทางไปเลย  แล้วจะเป็นอย่างไร 


ปฏิบัตินี่บอกแล้วว่าคือเดินทาง เราเดินทางเองไม่ถูก เราไม่แน่ใจตนเอง เราก็เลยขอความรู้จากท่านที่เคยมีประสบการณ์ได้ เดินทางมาก่อน เราก็จึงมาเรียนปริยัติ เหตุผลที่เราเรียนปริยัติ ก็เพื่อให้ปริยัตินั้นแหละมาช่วย คือ เอาประสบการณ์ของท่านที่เคยผ่านมาแล้ว มาช่วยให้เราเดินได้สะดวกขึ้น


ทีนี้ถ้าเราไม่อาศัยปริยัติจะเป็นอย่างไร  เราก็สุ่มสี่สุ่มห้า  เริ่มต้นใหม่  ลองผิดลองถูก ก็สามารถทำได้  ปฏิบัตินั้นท่านไม่ได้ห้าม  ใครจะปฏิบัติก็ได้ จะตั้งตัวเป็นศาสดาใหม่เสียเอง ใครจะไป ห้ามได้ แต่ท่านไม่เคยเดินทางนี้  ก็รับรองไม่ได้นะ ท่านอาจจะไปตกหลุมตกบ่อ อาจจะหล่นเหวไปเสียก่อนระหว่างทาง หรืออาจจะไป ทางผิด เลี้ยวซ้ายเลี้ยวขวาออกนอกลู่นอกทางไปก็ได้ เพราะ ระหว่างทางนี้  มีเลี้ยวมีแยกเยอะแยะไปหมด และในทางปฏิบัติก็เป็นความจริงอย่างนั้น 


ในการปฏิบัติตามหลักการที่จะให้บรรลุถึงจุดหมายนั้น  ระหว่างทางมีทางรก ทางเลี้ยว ทางหลุม ทางบ่อ ทางแยก มากมาย ถ้าเราไม่มีความรู้ เราก็อาจจะไปผิดทาง หรือประสบอันตราย ซึ่งก็ขึ้นอยู่กับความฉลาดของเรา  แต่เรามานึกว่า  ถ้าเราได้ประสบการณ์ของผู้ที่ผ่านมาแล้ว เอามาใช้ประโยชน์  มันจะช่วยเรา  เราก็เลยเรียนปริยัติ  ทีนี้  ถ้าเราไม่เอาปริยัติเลย เราก็เสี่ยงต่อการที่จะปฏิบัติ เดินทางผิดพลาด 


ปริยัตินี้ ท่านเปรียบเหมือนกับเข็มทิศบ้าง เหมือนกับแสงไฟ ส่องทางบ้าง เข็มทิศทําให้เรารู้ทิศทางไปถูก  แสงไฟส่องทางหรือไฟฉายก็ทําให้เราเห็นทางที่จะเดิน ไม่ใช้เดินไปในความมืด แล้วก็ คลําหาลองผิดลองถูกไป 


อีกอย่างหนึ่ง  ปริยัติเหมือนกับแผนที่ และเหมือนกับความรู้ ในภูมิศาสตร์ หรือหนังสือแนะนําการท่องเที่ยว ความรู้ทางภูมิศาสตร์ หรือหนังสือแนะนําการเดินทางก็ช่วยให้เรารู้ว่า เดินไปทางนี้ไป ไหน แล้วในระหว่างทางที่ถูกต้อง จะพบปะอะไรบ้าง ผ่านอะไร มีอะไรเป็นที่สังเกต ยิ่งกว่านั้น บางทียังได้รู้ว่าควรจะพักได้ที่ไหนบ้าง  มีอะไรที่ควรระวัง  มีอะไรที่จะได้พบเห็นเป็นความรู้พิเศษ  ทําให้เราเตรียมตัวได้ถูกต้องทุกอย่าง 


แผนที่และหนังสือภูมิศาสตร์นั้น  ก็เกิดจากคนที่เขาได้สํารวจ ที่สํารวจทางมาก่อนแล้วทําไว้ ถ้าแผนที่หรือหนังสือภูมิศาสตร์ทําไว้ผิด ก็เป็นปัญหาซ้อนเข้ามา ซึ่งก็ต้องว่ากันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่รวมความแล้ว  ถ้าไม่มีปริยัติเลย  ก็เสี่ยงต่อการที่จะเดินทางผิด และเกิดอันตรายอย่างที่กล่าวมาแล้ว 


บางทีเราไม่ได้เรียนปริยัติโดยตรงจากพระพุทธเจ้า   เราก็เรียนผ่านอาจารย์  บางทีอาจารย์ไม่ได้ให้เราเรียนตําราหรือคัมภีร์ทั้งหมด   อาจารย์สอนเรานิดๆ  หน่อยๆ  บางทีเราไปหาอาจารย์ปุ๊บนี่  ท่านบอกเลยว่าให้ทําอย่าง นั้นๆ เช่นบอกว่าให้กําหนดลมหายใจอย่างนั้นๆ อันนี้คืออะไร อันนี้  ก็คือปริยัติ  เพียงแต่พบกับอาจารย์แล้ว  ท่านบอกให้ทําอย่างนี้ๆ นะ  นี่คือปริยัติแล้ว หลายท่านไม่เข้าใจ   นึกว่าตัวเองไม่ได้ผ่านปริยัติ ที่จริงผ่านโดยไม่รู้ตัว 


อาจารย์มีหน้าที่อย่างหนึ่งที่สําคัญ คือการใช้ความสามารถ คัดเลือกปริยัติให้เหมาะกับตัวผู้ปฏิบัติ  แทนที่เราจะต้องไปค้นปริยัติ  เรียนปริยัติมากมาย หรือเรียนพระไตรปิฎกทั้ง ๔๕ เล่ม ๒๒,๐๐๐ กว่าหน้า  อาจารย์ท่านมีความชํานาญ  ท่านได้เคยใช้ปริยัติในการปฏิบัติ มีประสบการณ์ของตนเองแล้ว  ท่านก็รู้ว่า  อันไหนจําเป็นจะต้องใช้เมื่อไร  ท่านก็คัดเลือกปริยัตินั้นมาให้เรา 


ตอนนี้เธอจะเริ่มแรก  เอาตรงนี้เท่านี้พอแล้วท่านก็ให้ปริยัติ มาแค่นี้ คือท่านคัดเลือกปริยัติให้เรา ลัดเวลาให้เรา ประหยัดเวลา ให้เรา เสร็จแล้ว พอเราก้าวไปอีกสักนิด อาจารย์ก็มาตรวจสอบว่า เราปฏิบัติไปได้แค่ไหน แล้วท่านก็ให้ปริยัติต่อ กล่าวคือ คําแนะนํา ที่ว่าต่อไปให้ทําอย่างนั้นๆ หรือบอกให้รู้ว่าประสบการณ์ที่ได้มา  ตอนนี้ผิดพลาด ให้แก้ไขอย่างนั้นๆ นี่คือปริยัติทั้งสิ้น 


ในพระพุทธศาสนานั้น ท่านใช้คําว่าปริยัติในความหมายเฉพาะ  ท่านจํากัดความไว้ทีเดียวว่า ปริยัติ หมายถึงพุทธพจน์ หรือ คําสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นสิ่งที่จะพึงเล่าเรียน 


เราเป็นชาวพุทธ ก็คือเป็นคนที่เชื่อถือและปฏิบัติตามคําสอนของพระพุทธเจ้า แต่เวลานี้ พระพุทธเจ้าปรินิพพานแล้ว ไม่มีพระชนมชีพอยู่  เราจึงรู้จักพระพุทธเจ้าได้จากคําสอนของพระองค์ ที่เรียกว่าปริยัตินี้ ปริยัติจึงเป็นสื่อเชื่อมโยงเราเข้าไปหาพระพุทธเจ้า ทําให้เรา รู้จักพระองค์ และรู้ว่าพระองค์สอนไว้ว่าอย่างไร


ถ้าจะพูดให้ตรงทีเดียว  ผู้ที่กล่าวว่าปฏิบัติได้โดยไม่มีปริยัติ   ก็เท่ากับพูดว่า ตนสามารถปฏิบัติได้โดยไม่ต้องรู้คําสอนของพระพุทธเจ้า  หรือไม่ต้องรู้เลยว่าพระพุทธเจ้าทรงสอนอะไร ซึ่งก็มี ความหมายอย่างเดียวกับพูดว่า ตนสามารถปฏิบัติได้โดยไม่ต้องมี พระพุทธเจ้าเลยนั่นเอง 


ถ้าอย่างนั้น คนอื่นก็ย่อมจะกล่าวกับผู้นั้นได้ว่า เขาไม่ได้ปฏิบัติธรรมของพระพุทธเจ้า หรือว่าเขาไม่ได้ปฏิบัติพระพุทธศาสนา  แต่เขาปฏิบัติอะไรๆ ที่เป็นเรื่องความคิด  ความเห็นของตัวเขาเอง หรือของอาจารย์ท่านนั้นๆ โดยเฉพาะ  ซึ่งก็อาจจะเก่งมาก เช่นอย่างโยคีหรือฤาษีชีไพรตั้งแต่ก่อนพุทธกาล ที่ได้ถึงฌานสมาบัติ หรือแม้กระทั่งจบโลกียอภิญญาขั้นสูงสุด แต่ ก็ไม่ใช่พระพุทธศาสนา 


รวมความว่า ปัญหาเกี่ยวกับปริยัตินั้น ไม่ใช่ถามว่าปริยัติต้องมีหรือไม่  แต่ควรถามว่า ปริยัติจะเอาแค่ไหน และจะรับเอามาอย่างไร


   

ปฏิบัติธรรมสําเร็จ วัดด้วยอะไร

 ปฏิบัติธรรมสําเร็จ วัดด้วยอะไร?   ปฏิบัติธรรมใหถูกทาง อีกเรื่องหนึ่งที่นาพิจารณา คือ ในการตัดสินผลการปฏิบัติวา ใครกาวหนาไปแคไหน ใครเ...