วันพฤหัสบดีที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

แรงขับเคลื่อนที่จะเริ่มปฏิบัติธรรม

 ตอน ๒ การเริ่มและก้าวหน้าในการปฏิบัติ 


แรงขับเคลื่อนที่จะเริ่มปฏิบัติธรรม 


ตอนแรกขอพูดถึงต้นทุน และเครื่องประกอบในการปฏิบัติ คนเราจะออกเดินทาง ถ้าจะให้ดี ก็ควรจะต้องมีเสบียง หรือมี ทุนและเครื่องมือที่ช่วยในการเดินทาง อาจจะมีเข็มทิศ มีไม่เท่า มีไฟ ฉาย มีกระติกน้ำ และมีอะไรต่างๆ นี่เราก็จะเดินทางชีวิตที่เรียกว่า การปฏิบัติธรรม ก็ต้องมีทุน มีเสบียง มีเครื่องประกอบเหมือนกัน 


อย่างหนึ่งก็คือทุนเริ่มแรก เราจะออกเดินทาง ตอนแรกก็ยัง ไม่รู้ว่าจุดหมายนี้มีทางที่คนเดินไปถึงได้จริงหรือไม่ แต่เราอาจจะ เชื่อตํารา เชื่อครูอาจารย์ เชื่อคนที่บอกว้าเคยเดินทางไปถึงแล้ว เราก็มีความมั่นใจ อย่างน้อยก็มีความเชื่อเป็นต้นทุนว่า ทางที่เขา บอกนี้ เขารู้และเคยไปถึงจุดหมายจริง ซึ่งเราก็จะเดินทางไปถึงได้ ถ้าไม่เช่นนั้น เราก็ไม่เริ่มเดินทาง 


คนที่จะเดินทางชีวิตคือปฏิบัติธรรม ก็เหมือนกัน จะต้องมี ความเชื่อขั้นพื้นฐาน ความเชื่อนี้ท่านเรียกว่า 


ศรัทธา  ศรัทธาในที่นี้ เป็นศรัทธาในความหมายจําเพาะ  ต้องเติมคําว่า โพธิ เข้าไป เป็นโพธิสัทธา 


เติมยาวออกไปอีกหน่อยให้เต็มว่า ตถาคตโพธิสัทธา แต่จะ เรียกสั้นๆ ก็ได้ว่า โพธิสัทธา (หรือโพธิศรัทธา)


ตถาคตโพธิสัทธา  นี้ ท่านแปลกันว่า  ความเชื่อในปัญญาตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า หมายความว่าอย่างไร พระพุทธเจ้าเคยเป็นมนุษย์ธรรมดา  ต่อมาพระองค์ได้ตรัสรู้  ค้นพบสัจธรรม  ก็กลายเป็นพระพุทธเจ้า หมายความว่า  มีปัญญาที่ทําให้คนกลายเป็นพระพุทธเจ้าได้ หรือมนุษย์สามารถพัฒนาปัญญาของตัวเองให้ เป็นพุทธได้  เพราะฉะนั้น   เชื่อในปัญญาตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า ก็คือ เชื่อในปัญญาที่ทําให้มนุษย์กลายเป็นพระพุทธเจ้า 


มนุษย์จะต้องมีปัญญาตัวนี้ และมนุษย์ก็สามารถพัฒนาให้ ปัญญานี้เกิดขึ้นได้ ตรงกับที่ภาษาสมัยใหม่เรียกว่า เชื่อในศักยภาพของมนุษย์ที่พัฒนาได้  ถ้าไม่มีความเชื่ออันนี้ ก็ไปไม่รอด หรือก้าวไปไม่ได้ 


ฉะนั้น คนที่จะเริ่มตนปฏิบัติธรรม จะตองมีความเชื่ออันนี้ คือ มีตถาคตโพธิสัทธา เชื่อปญญาตรัสรูของตถาคต คือเชื่อใน ปญญาที่ทําใหมนุษยกลายเปนพุทธ เชื่อวามนุษยนี้สามารถ พัฒนาตนเองจนกระทั่งมีปญญาสูงสุด ตรัสรูเปนพุทธได เชื่อใน ศักยภาพของมนุษยซึ่งเปนสัตวที่พัฒนาได 


ในเรื่องนี้มีพุทธภาษิตมากมายมาชวยประกอบ เชนที่ตรัสวา ทนฺโต เสฏฺโฐ มนุสฺเสสุ ในหมูมนุษยนี้ มนุษยที่ฝกแลว เปนผู ประเสริฐ ฝกแลวคือพัฒนาแลว หรือไดรับการศึกษาแลว 


คําว่า ทม แปลว่า ฝึก  คําว่า ภาวนา แปลว่า เจริญ หรือ พัฒนา  คําว่า สิกขา แปลว่า ศึกษา นี้ เป็นศัพท์ที่ใช่แทนกันได้  ใช้แทนกันบ่อย  ฝึกแล้ว  ก็หมายถึงมีการศึกษา หรือได้พัฒนาแล้วนั่นเอง ในบรรดามนุษย์ทั้งหลายนั้น มนุษย์ที่ฝึกแล้ว หรือมีการศึกษา หรือพัฒนาแล้ว  เป็นผู้ที่ประเสริฐสุด


พุทธพจน์แห่งหนึ่ง ตรัสสอนให้คนมีความกล้าหาญเชื่อมั่น ในตนเอง ท่านว่า 


กลฺยาณํ วต โภ สกฺขิ อตฺตานํ อติมญฺญสิ 


ท่านเอย   ท่านก็สามารถทําดีได้  ไยจึงมาหมิ่นตนเองเสีย 


คนจํานวนมาก  ดูถูกตนเอง  นึกว่าตนเองไม่มีความสามารถ  ก็เลยย่อท้อ ไม่สามารถทําสิ่งที่ดีงาม พระพุทธเจ้าได้ตรัสเตือนด้วยพุทธพจน์นี้ ซึ่งก็เป็นบทหนึ่งที่เร้าใจเรา  มีพุทธพจน์ประเภทนี้หลายแห่งสำหรับเร้าใจอยู่เสมอให้มนุษย์มีความกล้าหาญ   มีความเชื่อมั่นในตนเอง   แต่ไม่ใช่เชื่อมั่นอย่างเลื่อนลอย ให้เชื่อมั่นในการที่จะพัฒนาตนเองต่อไป  เพราะฉะนั้น  สิ่งเริ่มแรกคือมีโพธิสัทธา  ความเชื่อในปัญญาตรัสรู้ ที่ทําให้มนุษย์กลายเป็นพุทธได้ 


โพธิสัทธานี้  เมื่อโยงออกไปให้เต็มระบบ ก็คือศรัทธาในพระรัตนตรัยนั่นเอง 


ตอนนี้จะเข้าสู่ทางแล้ว พอมีความเชื่อ  มั่นใจแล้ว ก็เริ่มต้น เดินทางได้ 


ทีนี้   ตัวทางเรียกว่าอะไร  ตัวทางนี้  เมื่อกี้ได้ใช้คําหนึ่งว่า ปฏิปทา เช่น มัชฌิมาปฏิปทา แปลว่า ทางสายกลาง   แต่คําที่สามัญกว่านั้น คือคําว่า มรรคา หรือ มรรค  มรรค  แปลว่าทาง และในพระพุทธศาสนานี้ หลักธรรมที่เป็นข้อปฏิบัติทั้งหมด ก็คือ มรรค 


ตกลงมาสอดคล้องกันที่นี่ ชัดเจนเลยว่า การปฏิบัติธรรมก็ คือการเดินทาง ได้แก่การดําเนินชีวิต เพราะว่าหลักธรรม ภาคปฏิบัติทั้งหมดรวมอยู่ในมรรคทั้งสิ้น


  

 



วันพุธที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

เปิดมุมมอง

* เป็นไปได้หรอ ที่คนจะอายุยืนถึง 80,000-100,000 ปี จากพุทธทำนายครับ ในทางวิทยาศาสตร์ ยังมีไดโนเสาร์เลย คนจะเกิดขึ้นได้ไหม 


คำถามนี้เป็นการปะทะกันระหว่าง "กรอบความเชื่อทางศาสนา" และ "หลักฐานทางวิทยาศาสตร์" ซึ่งหากมองแยกทีละมิติจะเห็นคำตอบที่ชัดเจนขึ้นครับ


1. ในมุมมองทางวิทยาศาสตร์และประวัติศาสตร์: "เป็นไปไม่ได้"


- ขีดจำกัดทางชีววิทยา:   เซลล์ของมนุษย์ถูกออกแบบมาให้แบ่งตัวได้จำกัด (Hayflick Limit) และเสื่อมสภาพตามกาลเวลา นักชีววิทยาประเมินว่าขีดจำกัดสูงสุดของอายุขัยมนุษย์ตามธรรมชาติอยู่ที่ราวๆ 120 - 150 ปี เท่านั้น ไม่มีหลักฐานทางโบราณคดี ฟอสซิล หรือพันธุกรรมใดๆ ที่บ่งชี้ว่าเคยมีมนุษย์ยุคดึกดำบรรพ์อายุยืนเป็นหมื่นปี


- ยุคไดโนเสาร์กับมนุษย์: ไดโนเสาร์สูญพันธุ์ไปเมื่อประมาณ 66 ล้านปีก่อน ในขณะที่มนุษย์โฮโมเซเปียนส์ (Homo sapiens) เพิ่งวิวัฒนาการขึ้นมาเมื่อราว 300,000 ปีที่แล้ว ทั้งสองสายพันธุ์ไม่เคยมีชีวิตอยู่ในยุคเดียวกัน และช่วงเวลาที่มนุษย์ถือกำเนิดขึ้นมาก็มีอายุขัยเฉลี่ยสั้นกว่าคนยุคปัจจุบันเสียอีก (ราว 30-40 ปี)


2. ในมุมมองทางคัมภีร์พุทธศาสนา: "ตัวเลขเชิงสัญลักษณ์และจักรวาลวิทยา"

ตัวเลขอายุขัย 80,000 ปี หรือ 100,000 ปี ปรากฏอยู่ในคัมภีร์อย่าง จักกวัตติสูตร และ พุทธวงศ์ ซึ่งนักวิชาการด้านศาสนาและพุทธศาสนิกชนสายเหตุผลนิยม อธิบายปรากฏการณ์นี้ไว้ 3 แนวทางหลักๆ คือ

- เป็นสำนวนโวหาร (อติพจน์): ในวรรณกรรมอินเดียโบราณ นิยมใช้ตัวเลขมหาศาล (เช่น หมื่น แสน โกฏิ) เพื่อสื่อถึงความ "มากมายมหาศาล" หรือ "ยาวนานจนนับไม่ถ้วน" ไม่ใช่ตัวเลขทางคณิตศาสตร์ที่ต้องวัดตามปฏิทินจริงๆ

- เป็นการเปรียบเทียบเชิงศีลธรรม (กุศโลบาย): คัมภีร์ผูกเรื่องอายุขัยเข้ากับ "ระดับศีลธรรม" ของสังคม คือเมื่อใดที่มนุษย์มีศีลธรรมเสื่อมทราม อายุขัยจะลดลงเรื่อยๆ (จนเหลือ 10 ปี) และเมื่อใดที่มนุษย์กลับมามีศีลธรรม อายุขัยก็จะค่อยๆ เพิ่มขึ้น (จนถึง 80,000 ปี) จุดประสงค์หลักไม่ได้ต้องการให้เชื่อเรื่องตัวเลข แต่ต้องการสอนว่า "พฤติกรรมและศีลธรรมของสังคม ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพชีวิตและความอยู่รอดของมนุษย์"

- คนละจักรวาลหรือคนละมิติเวลา: ในทางพุทธจักรวาลวิทยา เชื่อว่าจักรวาลเกิดดับเป็นรอบๆ (กัป) และมีโลกธาตุอื่นอีกนับไม่ถ้วน การพูดถึงพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ หรือในอนาคต อาจหมายถึงสิ่งมีชีวิตที่มีภูมิธรรมสูงในมิติหรือยุคสมัยอื่นที่โครงสร้างทางกายภาพต่างจากมนุษย์ในยุคปัจจุบัน

โดยสรุป: หากยึดตามหลักฐานทางวิทยาศาสตร์และประวัติศาสตร์โลก มนุษย์ที่มีร่างกายเนื้อหนังแบบปัจจุบันไม่สามารถอายุยืนถึงหลักหมื่นปีได้ครับ ตัวเลขในพุทธทำนายจึงควรถูกมองในฐานะ "ภาษาธรรมและสัญลักษณ์" ที่คนโบราณใช้เปรียบเปรยถึงความเจริญรุ่งเรืองสูงสุดทางจิตใจและศีลธรรมของสังคม มากกว่าจะเป็นการบันทึกข้อเท็จจริงทางชีววิทยาครับ


คุณสนใจเจาะลึกในมุมไหนเพิ่มเติมไหมครับ เช่น:

- แนวคิดทางพุทธ   เรื่องกัปและจักรวาลวิทยาในพระไตรปิฎก

- งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ เกี่ยวกับการชะลอวัยและขีดจำกัดสูงสุดของอายุขัยมนุษย์

- การตีความพระไตรปิฎก ของนักปราชญ์สายเหตุผลนิยม (เช่น ท่านพุทธทาสภิกขุ)


* เจาะลึกประเด็นที่เหลือด้วย


ประเด็นที่เหลือในกระทู้คือ "ความดีกับญาณทัศนะจะไปไกลถึงขั้นนั้นเลยสิครับ" และคำถามในหัวข้อกระทู้ที่ว่า "ทำไมพระพุทธเจ้าองค์อื่นๆ มีฤทธิ์มาก อายุยืนเป็นหมื่นปี ทั้งที่ประวัติศาสตร์ไม่เคยบันทึกไว้เกินร้อยปี" ซึ่งเป็นการเชื่อมโยง "ระดับจิตใจ/คุณธรรม" เข้ากับ "ความยาวนานของชีวิตและอิทธิฤทธิ์" สามารถอธิบายแยกออกได้ดังนี้ครับ


1. ความสัมพันธ์ระหว่าง "ความดี/ญาณทัศนะ" กับ "อายุขัย"


- ในมุมมองทางศาสนา   (กฎแห่งกรรม และจิตวิทยาเชิงพุทธ): คัมภีร์ไม่ได้มองว่า "ความดี" เป็นยาวิเศษที่เสกให้เซลล์ไม่แก่ แต่เชื่อมโยงผ่าน สภาพแวดล้อมทางสังคมและสภาวะจิต คือเมื่อคนในสังคมมีศีลธรรม (ไม่ฆ่ากัน ไม่เบียดเบียน ไม่โลภ) สังคมจะปราศจากสงคราม โรคระบาดที่เกิดจากการทำลายธรรมชาติ และความเครียดสะสม ซึ่งในทางพุทธถือว่า "จิตที่ผ่องใสและไร้กิเลส" ช่วยหล่อเลี้ยงกายให้เสื่อมช้าลง ส่วน "ญาณทัศนะ" (ปัญญาที่รู้แจ้ง) นั้นในทางพุทธถือว่าเป็นเรื่องของ คุณภาพจิต ที่ก้าวข้ามพ้นความทุกข์ได้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนปีที่หายใจ (คนอายุ 80 ปีที่บรรลุธรรม กับคนอายุ 80,000 ปีที่บรรลุธรรม มีภูมิธรรมเท่ากัน)


- ในมุมมองทางวิทยาศาสตร์:   ความดีและสภาพจิตใจที่สงบ (เช่น การทำสมาธิ การลดความเครียด) มีผลทางชีวภาพจริงในการชะลอการหดสั้นของ เทโลเมียร์ (Telomere) ซึ่งเป็นส่วนปลายของโครโมโซม ทำให้คนจิตใจดีและไม่เครียดมีแนวโน้มอายุยืนกว่าค่าเฉลี่ย แต่ผลกระทบนี้เป็นเพียงระดับ "หลักปีถึงหลักสิบปี" เท่านั้น ไม่สามารถขยายขีดจำกัดทางพันธุกรรมไปถึงหลักหมื่นปีได้


2. ทำไมคัมภีร์จึงบรรยายว่าพระพุทธเจ้าองค์อื่น "มีฤทธิ์มากและอายุยืนกว่า"


- กลวิธีทางวรรณศิลป์ (การสร้างศรัทธา): ในยุคโบราณที่ยังไม่มีการบันทึกประวัติศาสตร์แบบวิทยาศาสตร์ การเล่าเรื่องผู้มีบารมีในอดีต (เช่น พระพุทธเจ้าพระนามว่า ทีปังกร หรือ กัสสปะ) มักใช้การบรรยายแบบ ปุคคลาธิษฐาน คือสร้างภาพลักษณ์ให้ยิ่งใหญ่เหนือมนุษย์ทั่วไป ทั้งรูปร่างสูงใหญ่ อายุยืนหมื่นปี และมีรัศมีกาย เพื่อสร้างความเลื่อมใสศรัทธาให้กับผู้ฟังในยุคนั้น


- บริบทของ "ยุคสมัย" ในความเชื่อทางพุทธ: ตามคัมภีร์ พุทธวงศ์ ระบุว่าพระพุทธเจ้าแต่ละพระองค์จะมาตรัสรู้ในยุคที่มนุษย์มีอายุขัยเฉลี่ยแตกต่างกันไป พระพุทธเจ้าโคดม (องค์ปัจจุบัน) มาตรัสรู้ในยุคที่มนุษย์อายุสั้น (ประมาณ 100 ปี) ซึ่งเป็นยุคที่มนุษย์มีกิเลสหนาและเห็นทุกข์ได้ง่ายกว่ายุคที่อายุยืนเป็นหมื่นปี (เพราะถ้าอายุยืนเกินไป มนุษย์จะประมาท ไม่เห็นความแก่และความตาย จึงบรรลุธรรมได้ยาก)


3. ทำไม "ประวัติศาสตร์โลก" จึงไม่เคยบันทึกเรื่องนี้ไว้เลย

- ขอบเขตเวลาที่ต่างกันคนละสเกล: ประวัติศาสตร์และโบราณคดีของมนุษยชาติเพิ่งเริ่มมีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อประมาณ 5,000 - 6,000 ปีก่อน (ยุคอารยธรรมเมโสโปเตเมีย/อียิปต์) และฟอสซิลมนุษย์ยุคใหม่ (Homo sapiens) ที่เก่าแก่ที่สุดมีอายุราว 300,000 ปี ในขณะที่ระยะเวลาในคัมภีร์พุทธพูดถึงช่วงเวลาเป็น "กัป" หรือ "อสงไขยปี" ซึ่งยาวนานเกินกว่าอายุของโลกและระบบสุริยะในทางดาราศาสตร์เสียอีก


- สถานะของข้อมูล: นักประวัติศาสตร์จัดให้เรื่องราวของพระพุทธเจ้าในอดีต (ก่อนพระพุทธเจ้าโคดม) อยู่ในหมวด "ตำนานและปกรณัมทางศาสนา (Mythology)" ไม่ใช่บันทึกทางประวัติศาสตร์ (History) จึงไม่มีหลักฐานทางกายภาพหลงเหลือให้พิสูจน์ในชั้นหินหรือบันทึกโบราณครับ


โดยสรุปแล้ว ความสงสัยที่ว่า "ทำไมประวัติศาสตร์ไม่บันทึก" เกิดจากการนำ "ตำราสอนศีลธรรมที่ใช้ภาษาสัญลักษณ์" ไปเทียบกับ "บันทึกข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์" โดยตรง หากมองว่าเรื่องอายุหมื่นปีและอิทธิฤทธิ์เป็นเพียง "กรอบเรื่องเล่า" ที่คนโบราณใช้ห่อหุ้มแก่นคำสอนเรื่องการดับทุกข์ (อริยสัจ 4) ก็จะเข้าใจได้โดยไม่ขัดแย้งกับหลักวิทยาศาสตร์ และประวัติศาสตร์






วันอังคารที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

ปฏิบัติธรรมสําเร็จ วัดด้วยอะไร

 ปฏิบัติธรรมสําเร็จ วัดด้วยอะไร? 


 อีกเรื่องหนึ่งที่น่าพิจารณา คือ ในการตัดสินผลการปฏิบัติว่า ใครก้าวหน้าไปแค่ไหน ใครเป็นผู้สําเร็จ ใครบรรลุธรรมเป็นอรหันต์ หรือไม่ จะวัดกันด้วยอะไร 


เรามักจะตื่นเต้นกัน บางทีก็ตื่นเต้นด้วยอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์  เห็นท่านไหนมีอิทธิฤทธิ์  ก็ฮือกันว่า โอ! ท่านคงจะสําเร็จแล้ว  เป็นพระอรหันต์แล้ว  ใครทํานั่นทํานี่ได้  ก็เป็นผู้วิเศษ บางทีก็ตื่นกันว่า ท่านผู้นั้นเข้าสมาธิได้ เห็นโน้นเห็นนี่  มองเห็นสวรรค์วิมาน  แม้แต่ไปพบพระพุทธเจ้าได้  เป็นผู้สําเร็จ หรือบางทีเห็นผู้ที่ถือศีลเคร่งครัด  มากเป็นพิเศษ  ก็นึกว่านี่เป็นผู้สําเร็จ 


ทั้งหมดนั้นก็เป็นเรื่องที่มองกันไปต่างๆ แต่การตรวจสอบ ผลสําเร็จที่แท้จริงนั้น ต้องวัดได้ที่ประสบการณ์ตรง ที่ในใจของทุกคนนี่เอง 


พระพุทธเจ้าทรงเห็นแล้วว่า  คนเรานี่จะเขวได้ง่าย  จึงตรัสหลักในการตรวจสอบไว้ การตรวจสอบด้วยประสบการณ์ตรงก็คือ ให้ดูใจของตนเองว่ามีโลภ โกรธ หลงไหม แล้วละคลายไปได้แค่ไหน มีความก้าวหน้าในเรื่องนี้แค่ไหนเพียงไร  มีความคิด ประทุษร้ายต่อผู้อื่นหรือไม่  มีความเกลียดชังผู้อื่นหรือไม่ มีความต้องการในทางที่เห็นแก่ตนมากมายแค่ไหนเพียงไร  มีความลุ่มหลงเพลิดเพลินมัวเมาแค่ไหนเพียงไร ใจตัวเองรู้  ถึงจะปฏิบัติมีศีลเคร่งครัดแค่ไหนเพียงไร หรือได้ฌาน สมาบัติ มีอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์อะไร หรือจะได้สมาธิดื่มด่ำอะไรก็ตาม ก็ไม่ใช่เป็นเครื่องวินิจฉัย 


ในพระธรรมบทก็มีคาถา ซึ่งเป็นพุทธพจน์  ที่พระพุทธเจ้าตรัส  เตือนไว้ว่า น สีลพฺพตมตฺเตน เป็นต้น 


คาถานี้มีใจความว่า ภิกษุไม่ว่าจะถือศีลวัตรเคร่งครัดแค่ไหน  ไม่ว่าจะได้เล่าเรียนปริยัติมีความรู้กว้างขวางลึกซึ้งเพียงใด  ไม่ว่าจะได้สมาธิสักเท่าใด  ไม่ว่าจะปลีกตัวไปอยู่ในที่สงัด ไปอยู่ป่า อยู่เขา ขนาดไหน หรือแม้แต่จะได้รู้สึกประจักษ์แก่ตัวเองว่า เรานี้ ได้สัมผัสกับความสุขอันประณีตลึกซึ้งภายใน  ที่เรียกว่าเนกขัมมสุข ซึ่งเป็นความสุขที่ปุถุชนไม่รู้จัก  แม้แต่ได้ความสุขอย่างนั้น ตราบใด ที่ยังไม่สิ้นอาสวะ ก็อย่าเพิ่งวางใจ 


เป็นอันว่า มีพุทธพจน์ตรัสเตือนไว้แล้ว ที่จริงท่านเตือนพระ  แต่ละองค์นั่นเอง ให้วินิจฉัย ให้ตรวจสอบตนเอง  แต่เราก็สามารถ นํามาใช้กันในสังคมได้ด้วยว่า อย่าไปหลงเพลินวัดกันด้วยสิ่งที่ปรากฏอันน่าทึ่ง น่าตื่นเต้น  ด้วยการที่มีฤทธิ์ปาฏิหาริย์  ด้วยการที่ได้สมาธิ ด้วยการที่มีความเคร่งครัดเข้มงวดอะไรต่าง ๆ ทั้งหมดนั้น  เป็นสิ่งที่ท่านไม่ให้วางใจ สิ่งที่ตรวจสอบได้แท้จริง คือความจางคลายหมดสิ้นไปของความโลภ ความโกรธ ความหลง 


ที่กล่าวมานี้  เป็นสิ่งที่ควรทําความเข้าใจกันก่อน ซึ่งเป็นเรื่องทั่วๆ ไป เกี่ยวกับการปฏิบัติ ต่อไปนี้จะค่อยๆ เข้าสู่การปฏิบัติ  เมื่อจะเข้าสู่การปฏิบัติ  ก็ต้องมีจุดเริ่มต้นก่อน



พัฒนาการความสุข/ทุกข์ของคน

“ภิกษุทั้งหลาย เพราะความประชุมพร้อมแห่งปัจจัย ๓ ประการ จึงมีการตั้งครรภ์ เมื่อใด มารดาบิดาร่วมกัน มารดาคราวฤดู ทั้งสัตว์ที่จะเกิดก็ปรากฏ เพราะความประชุมพร้อมแห่งปัจจัย ๓ ประการอย่างนี้ จึงมีการตั้งครรภ์ มารดาอุ้มท้องประคับประคองครรภ์นั้นตลอดเวลา ๙ เดือนบ้าง ๑๐ เดือนบ้าง ด้วยความเสี่ยงชีวิตเป็นอย่างมาก ทั้งเป็นภาระอันหนัก ครั้นล่วง ๙ เดือน ๑๐ เดือนแล้ว มารดาก็คลอดทารกในครรภ์ ด้วยความเสี่ยงชีวิตเป็นอันมาก อย่างเป็นภาระอันหนัก แล้วเลี้ยงทารกที่เกิดนั้น ด้วยโลหิตของตน ภิกษุทั้งหลาย ในธรรมเนียมของอริยชน ถือน้ำนมของมารดานี้ว่าคือโลหิต”  (ม.มู. ๑๒/๔๕๒/๔๘๗; สัตว์ที่จะเกิด = คันธัพพะ)

“เด็กอ่อนไร้เดียงสา นอนหงายแบเบาะ ย่อมเล่นแม้แต่อุจจาระปัสสาวะของตนเอง เธอจะเห็นประการใด ความสนุกนี้ เป็นความสุขสนุกของเด็กอ่อนอย่างเต็มที่สิ้นเชิง ใช่หรือไม่”

“เป็นเช่นนั้น พระเจ้าข้า”

“สมัยต่อมา เด็กนั้นแล  อาศัยความเจริญเติบโต อินทรีย์ทั้งหลายแก่กล้าขึ้น ย่อมเล่นเครื่องเล่นทั้งหลายสำหรับเด็ก คือ เล่นไถน้อยๆ เล่นตีไม้หึ่ง เล่นหกคะเมน เล่นกังหันน้อยๆ เล่นตวงทราย เล่นรถน้อยๆ เล่นธนูน้อยๆ เธอจะเห็นประการใด ความสนุกนี้ ดีกว่าและประณีตกว่าความสนุกอย่างก่อน ใช่หรือไม่”

“เป็นเช่นนั้น พระเจ้าข้า”

“สมัยต่อมา เด็กนั้น  อาศัยความเจริญเติบโต อินทรีย์ทั้งหลายแก่กล้าขึ้น มีกามคุณทั้ง ๕ พรั่งพร้อมบริบูรณ์  ย่อมบำเรอตนด้วยรูปทั้งหลาย ... ด้วยเสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะทั้งหลาย ซึ่งน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้อยาก เย้ายวนชวนติดใจ เธอจะเห็นประการใด ความสนุกนี้ ดีกว่า และประณีตกว่าความสนุกอย่างก่อนๆ ใช่หรือไม่”

"เป็นเช่นนั้น พระเจ้าข้า”  (องฺ.ทสก. ๒๔/๙๙/๒๑๗)


“สมัยต่อมา เด็กนั้น อาศัยความเจริญเติบโต อินทรีย์ทั้งหลายแก่กล้าขึ้น มีกามคุณทั้ง ๕ พรั่งพร้อมบริบูรณ์  ย่อมปรนเปรอตน ... เขาเห็นรูปด้วยตาแล้ว ย่อมติดใจในรูปที่น่ารัก ย่อมขัดใจในรูปที่ไม่น่ารัก ... ฟังเสียงด้วยหู ... ดมกลิ่นด้วยจมูก ...ลิ้มรสด้วยลิ้น ... ต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย ...ทราบธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว  ย่อมติดใจในเสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... ธรรมารมณ์ ที่น่ารัก ย่อมขัดใจในเสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... ธรรมารมณ์ที่ไม่น่ารัก มิได้ตั้งสติไว้กำกับตัว เป็นอยู่โดยมีจิตคับแคบ ไม่รู้จักตามเป็นจริง ซึ่งภาวะหลุดรอดปลอดพ้นของจิต และภาวะหลุดรอดปลอดพ้นด้วยปัญญา ที่จะทำให้บาปอกุศลธรรมซึ่งเกิดขึ้นแล้วแก่ตัวเขา ดับไปได้โดยไม่เหลือ
 
“เขาคอยประกอบความยินดียินร้ายเข้าไว้อย่างนี้แล้ว พอเสวยเวทนาอย่างหนึ่งอย่างใด เป็นสุขก็ตาม ทุกข์ก็ตาม ไม่สุขไม่ทุกข์ก็ตาม เขาย่อมครุ่นคำนึง ย่อมบ่นถึง ย่อมหมกใจอยู่กับเวทนานั้น เมื่อเขาครุ่นคำนึง เฝ้าบ่นถึง หมกใจอยู่กับเวทนานั้น ความติดใจใคร่อยาก (นันทิ, ความหื่นเหิมใจ) ย่อมเกิดขึ้น ความติดใจใคร่อยากในเวทนาทั้งหลายนั่นแหละ กลายเป็นอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย เขาก็มีภพ เพราะภพเป็นปัจจัย ก็มีชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัย ก็มีชรามรณะ ความโศก ความคร่ำครวญ ความทุกข์ ความเสียใจ ความคับแค้นผิดหวัง ก็มีพรั่งพร้อม ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้ จึงมีด้วยประการฉะนี้” 
* (ม.มู. ๑๒/๔๕๓/๔๘๘)

💢


* พึงระลึกถึงพุทธพจน์ที่ว่า  “อารมณ์วิจิตรทั้งหลายในโลก  หาใช่เป็นกามไม่,  ราคะที่เกิดจากความคิดของคน (ต่างหาก) เป็นกาม, อารมณ์วิจิตรทั้งหลายในโลก  ย่อมดำรงอยู่  (ตามสภาพของมัน) อย่างนั้นเอง, ดังนั้น  ธีรชนทั้งหลาย  จึงขจัด (แต่เพียง)  ตัวความอยาก  (ตัณหาฉันทะ) ในอารมณ์วิจิตรเหล่านั้น  (คือมิใช่กำจัดอารมณ์วิจิตร)”  (องฺ.ฉกฺก. ๒๒/๓๓๔/๔๖๐)
 

เฉยไม่เอาเรื่อง หรือคือปฏิบัติธรรม

เฉยไม่เอาเรื่องหรือคือปฏิบัติธรรม? 

 

    คราวนี้  อีกเรื่องหนึ่งที่ต้องทําความเข้าใจกันก่อน ก็คือ ในวงการนักปฏิบัติไม่น้อยเลย ได้มีความโน้มเอียงที่จะรู้สึกกันว่า ถ้าเป็นนักปฏิบัติ หรือปฏิบัติสําเร็จแล้ว จะเป็นคนเฉยๆ ไม่เอาเรื่องเอาราวอะไร  ความรู้สึกนี้กลายเป็นทัศนคติที่ชักจะเป็นไปมาก เป็นเรื่องที่น่าจะต้องรีบยกขึ้นมาพิจารณา และถ้าผิดพลาดก็จะต้องแก้ไข 

    เดี๋ยวนี้ชาวพุทธจํานวนมากมีความรู้สึกทํานองว่า เมื่อมีเรื่องราวอะไรเกิดขึ้น ถ้าใครเฉยๆ ก็เป็นคนหมดกิเลส  ความรู้สึกคลุมเครืออย่างนี้เป็นอันตรายมาก จะต้องมาทําความเข้าใจกัน แม้แต่คําว่า “เฉย” ก่อน 

    คําว่า เฉย นี้ เรามักจะเอาไปโยงกับคําว่า “อุเบกขา”  อุเบกขา  แปลว่า  วางเฉย ทางพระว่า วางเฉยมี ๒ แบบ 

    เฉยแบบที่ ๑  คือ วางเฉยแบบที่เป็นอกุศล  เป็นบาป  ควรกําจัด เป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง เรียกว่า อัญญาณุเบกขา  มาจากคําว่า  อัญญาณ + อุเบกขา  ญาณ  แปลว่า  ความรู้   อัญญาณ  ก็คือความไม่รู้  แล้วไปบวกกับ อุเบกขา ที่แปลว่า  ความวางเฉย  ก็แปลว่า  วางเฉยโดยไม่รู้ เรียกตามภาษาไทยง่ายๆ ก็คือ เฉยโง่ เฉยเขลา เฉยไม่รู้เรื่อง  คนจํานวนมากเฉยเพราะไม่รู้เรื่องรู้ราว เมื่อไม่รู้ก็เลยเฉย 

    ทีนี้ เฉยแบบที่ ๒ เป็นกุศลธรรม เป็นสภาพจิตที่ดีงาม คือ เฉยด้วยความรู้  โดยวางใจเป็นกลางในเรื่องราวต่างๆ เพราะรู้จังหวะหรือความพอดีที่จะปฏิบัติต่อบุคคล สิ่งของ เรื่องราว หรือสถานการณ์นั้น ๆ  เรียกว่า เป็นอุเบกขาตรงๆ ไม่ต้องมีคําอะไรอื่นนําหน้า เป็นอุเบกขาแท้ๆ เป็นอุเบกขาที่บริสุทธิ์ เป็นเรื่องของการวางท่าทีที่ถูกต้อง

    ในสถานการณ์ที่เกิดเรื่องวุ่นวายขึ้นมา มีปัญหาอย่างใด อย่างหนึ่ง เราจะเห็นคน ๓ ประเภท 

    คนพวกที่ ๑ เฉยเพราะไม่รู้เรื่องรู้ราว มีอะไรเกิดขึ้น ก็ไม่รู้ มีเรื่องราวเดือดร้อนเป็นปัญหา ก็ไม่รู้ พวกนี้ก็เฉย 

    ต่อไปพวกที่ ๒ คือ คนที่เอะอะโวยวาย ตื่นตูม พอมีเรื่องราว ปัญหาอะไรขึ้นมา ก็ตื่นเต้น โว้กว้าก ตีโพยตีพายต่างๆ พวกนี้ก็เลยเถิดไปอีกแบบหนึ่ง เป็นพวกที่รู้ครึ่งๆ กลางๆ 

    สุดท้ายพวกที่ ๓ คือ พวกที่รู้จริง คือ รู้ว่าอะไรเป็นอะไร และรู้ด้วยว่าจะทําอะไรเมื่อไร พวกนี้รู้จังหวะ รู้ขั้นตอน รู้ว่าจะทําอย่างไร รู้วิธีแก้ไข พวกนี้อยู่ตรงกลาง ที่จุดพอดี ก็เฉยเหมือนกัน 

    มี ๓ พวก ท่านว่าพวกไหนปฏิบัติถูกต้อง พวกที่ ๑ แน่นอนละ ไม่ถูกต้อง เรียกว่า อัญญาณุเบกขา คือ เฉยไม่รู้เรื่อง เพราะไม่รู้ ก็เลยเฉย  พวกที่ ๒ นั้น เอะอะโวยวาย เพราะรู้ครึ่งไม้รู้ครึ่ง ก็เลยตื่นเต้นหรือตื่นตูม  พวกนี้ก็แก้ปัญหาไม่ค่อยสําเร็จ  บางทีปะเหมาะแก้ถูกก็ดีไป  แต่มักจะทําให้เรื่องสับสนหรือบานปลายออกไป

    พวกที่ ๓ นั่นแหละ  จึงจะเป็นพวกที่แก้ปัญหาได้อย่างแท้จริง เพราะมีความรู้แล้วจึงวางใจเฉยนิ่งได้และเฉยไว้ก่อน  แต่รู้จังหวะ ว่าจะทําอะไรเมื่อไร  พวกนี้ไม่ใช่เฉยไปเลยนะ  เฉยเตรียมพร้อม เฉยพร้อมที่จะทําทุกอย่างให้ถูกต้อง  ให้ถูกจังหวะ  เฉยดู  รู้ทีคอยท่า  พร้อมอยู่  อันนี้คือการวางเฉยที่ต้องการในทางธรรม

    ในการปฏิบัติธรรมนั้น  มีการวางเฉย คือวางใจเป็นกลาง  ทั้งเป็นกลางต่อบุคคล เป็นกลางต่อสภาพแวดล้อม และเป็นกลางต่อธรรม  แม้แต่ธรรมต่างๆ ก็ต้องมีการวางใจเป็นกลาง

    ท่านยกตัวอย่างเหมือนกับสารถีขี่ม้า หรือแม้แต่ขับรถก็ตาม  ตอนแรกขับรถ  รถยังวิ่งไม่เข้าที่ ก็ต้องเร่งเครื่องบ้าง  ต้องเลื่อนโน่นเลื่อนนี่บ้าง อะไรต่างๆ  ต้องใช้ความเพียรพยายามเอาเรี่ยวแรงมาหันพลิกดึงรั้งอะไรมากมาย  แต่พอรถวิ่งเข้าที่  เช่นถ้าเป็นรถม้า  ม้าวิ่งเรียบสนิทเข้าทางดีแล้ว สารถีจะนิ่ง  แกจะวางเฉย  นั่งสงบสบาย  แต่เป็นการเฉยที่มีความรู้ตัวทั่วพร้อมอยู่ 

    คําว่า “อุเบกขา” นั้น  มาจาก  อุป + อิกฺข   อิกฺข  แปลว่า  เห็น หรือมอง  อุป  แปลว่า  คอยหรือเข้าไป  จึงแปลว่า  เข้าไปมอง  หรือคอยมองดู   แสดงว่าไม่ได้เฉยเมยหรือเฉยเมิน  แต่เฉยคอยมองอยู่ คือรู้ตัวตื่นพร้อม  ในคัมภีร์ท่านอธิบายว่า  มองตามเรื่องที่เกิด คือมองพอเหมาะ มองพอดี  มองเสมอกันอยู่  ไม่ตกไปข้างใดข้างหนึ่ง หรือไม่เอียงไปข้างไหน  จึงว่าวางใจเป็นกลาง อาจจะเฉยรอ คือ เฉยดูรู้ทีคอยท่าพร้อมอยู่ หรือเฉยนิ่งสบายใจเรียบสงบ  ในเมื่อทุกอย่างเข้าที่ลงตัวดําเนินไปอย่างประสานสอดคล้องกันดีหมดแล้ว 

    สารถีที่ขับรถเก่งแล้ว  ขี่ม้าเก่งแล้ว  จะไม่ตื่นเต้นโวยวาย ไม่เหมือนคนมือใหม่ซึ่งตื่นเต้นวุ่นวาย บางคนกระสับกระส่าย  นั่งไม่เป็นสุข แต่คนที่เขาขี่ม้าได้เก่งแล้ว  พอม้าวิ่งเรียบเข้าที่แล้ว เขานั่ง นิ่งสบาย นิ้งเนี้ยบ แล้วก็พร้อมตลอดเวลาที่จะแก้ไข มีอะไรจะต้องแก้ไข  ม้าวิ่งผิดพลาดอย่างไร เขาแก้ได้ทันทีทันควัน 

    คนขับรถสมัยปัจจุบันก็เหมือนกัน  ถือพวงมาลัยอยู่นี่ ขับชํานาญแล้ว  แกก็ไม่ตื่นเต้น ไม่วุ่นไม่กระวนกระวาย  ไม่ทุรนทุราย   อย่างคนขับใหม่ๆ  แกจะนั่งนิ่งสบาย  แต่พร้อมที่จะแก้ไขเหตุการณ์ได้ทุกเวลา  นี่เรียกว่า อุเบกขา

    อุเบกขามีลักษณะเหมือนอย่างคนที่ขับรถ หรือขี่ม้าได้แคล่วคล่องเชี่ยวชาญแล้ว  มีอาการผ่อนคลายสบายนิ่งสนิท โดยพร้อมที่จะแก้ไขเหตุการณ์ผิดเพี้ยนได้ฉับไวทันที  อุเบกขาเป็นภาวะที่จิตลงตัวเข้าที่อยู่ในดุลยภาพ ซึ่งเป็นโอกาสให้สติและปัญญาทํางานได้เต็มที่ หรืออย่างดีที่สุด  อีกด้านหนึ่ง  เหมือนอย่างพ่อแม่  พ่อแม่เห็นลูกอยู่เป็นปกติสุขสบายรับผิดชอบตัวเองได้  ก็วางเฉย  แต่ก็มองดูอยู่และพร้อมที่จะแสดงเมตตากรุณามุทิตาได้ทันที  อันนี้เรียกว่า อุเบกขา เป็นธรรมที่สําคัญ  ต้องมีปัญญาจึงทําได้

    เราไปเข้าใจเป็นว่า  ถ้าเป็นผู้สําเร็จแล้ว ก็วางเฉยไม่เอาเรื่องเอาราวเป็นคนไม่มีกิเลสไป แต่ที่จริงนั้น คนที่หมดกิเลสแล้ว  เป็นคนหมดเหตุที่จะต้องทําอะไรเพื่อตนเอง  เพราะฉะนั้น  ท่านก็จะทําให้แก่ผู้อื่นได้เต็มที่  ทําสิ่งที่ควรทําตามเหตุตามผล และทําในสิ่งที่เห็นว่าเป็นคุณประโยชน์อย่างแท้จริง โดยพร้อมที่จะทําได้ทันทีตลอดเวลา เพราะไม่มีกิเลสมาเหนี่ยวรั้ง ให้คอยเห็นแก่ผลประโยชน์ของตัวเอง แม้แต่ความขี้เกียจ 

    ความขี้เกียจก็เป็นความเห็นแก่ตนเองอย่างหนึ่ง  คือไม่อยากทําอะไรเพราะเห็นแก่สบาย อยากให้ตัวเองสบายคือเห็นแก่ตนจึงขี้เกียจไม่อยากทําโน่นทํานี่  ทีนี้คนที่หมดกิเลสนั้น  ท่านไม่มีกิเลส  แม้แต่ความขี้เกียจ  ที่จะมาเหนี่ยวรั้งให้ทําเพื่อให้ตัวเอง  ท่านจึงทําเพื่อผู้อื่นได้เต็มที่  เพราะฉะนั้น  พระอรหันต์จึงเป็นตัวอย่างของคนที่บําเพ็ญประโยชน์แก่ผู้อื่น

    พระพุทธเจ้าเป็นผู้นํา  เป็นโลกนาถ  เป็นผู้บําเพ็ญโลกัตถจริยา เป็นผู้ไม่อยู่นิ่งเฉย ทรงบำเพ็ญพุทธกิจแต่ละวันไม่อยู่เฉยเลย  ทํางานตลอดวัน  เดินไปปฏิบัติหน้าที่ แต่ละวัน ตื่นเช้าขึ้นมา ก็นึกถึงคนอื่นก่อน   พอตื่นขึ้นมา พระพุทธเจ้าทําอะไร  พุทธกิจประการแรก คือ พิจารณาว่าวันนี้จะไปโปรดใคร คือใครมีความพร้อมสมควรไปแนะนําสั่งสอน ใครเป็นผู้มีปัญหา ใครเป็นผู้ที่มีอินทรีย์แก่กล้า เราควรจะไปชุมชนไหน กลุ่มไหน คนไหน พระพุทธเจ้าพิจารณาแล้วก็เสด็จไปหา ไปโปรดเขา 

    เวลามีเหตุการณ์กระทบกระเทือนประโยชน์ส่วนรวมเกิดขึ้น พระอรหันต์นําก่อน ออกหน้าในการแก้ปัญหา  ขอให้นึกถึงพระมหากัสสปะ จะได้ระลึกไว้เป็นเครื่องเตือนใจ ให้เห็นปฏิปทาของผู้สําเร็จแล้วหมดกิเลส  ว่าท่านไม่อยู่นิ่งเฉย 

    พระมหากัสสปะนั้นเป็นพระประเภทอยู่ป่า  ท่านอยู่ป่าตลอดชีวิต  เป็นนักถือธุดงค์ พระพุทธเจ้าทรงยกย่องว่าเป็นเอตทัคคะ ในทางถือธุดงค์  ถ้ามองในสายตาคนทั่วไป  ก็เห็นว่าท่านชอบปลีกตัวจากสังคมมากที่สุด 

    แต่พอมีเรื่องกระทบกระเทือนส่วนรวมขึ้นมา  คือพอพระพุทธเจ้าปรินิพพาน  มีพระองค์หนึ่งพูดขึ้นมาในทางที่ไม่น่าไว้ใจ   อาจกระทบกระเทือนต่อพระศาสนา  พระมหากัสสปะเป็นองค์แรกที่ยกเรื่องขึ้นมาพิจารณา  นําเรื่องเข้าที่ประชุม  เสนอว่าพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานแล้วไม่ทันไร มีผู้กล่าวถ้อยคําในทํานอง  ที่ไม่น่าไว้วางใจ  ถ้าเราไม่ประมวลหลักธรรมคําสอนให้เป็นหมวดเป็นหมู่ไว้ชัดเจน  แล้ววินิจฉัยกันให้จะแจ้งไว้  ไม่ช้าไม่นานธรรมจะเลอะเลือนหมด  คนก็จะถือเอาความสะดวกสบาย  ประพฤติเอาตามใจชอบ  จากคําเสนอของท่านก็เป็นเหตุให้เกิดการสังคายนาขึ้น

    ในประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในระยะหลังต่อมาก็เหมือนกัน  เวลามีเหตุการณ์อะไรกระทบกระเทือนประโยชน์ส่วนรวมต่อพระศาสนา  พระอรหันต์จะเป็นบุคคลที่ริเริ่มในการยกเรื่องมาเข้าที่ประชุม แล้วพระอรหันต์ก็จะมาพร้อมเพรียงกันในการประชุมพิจารณาแก้ไขปัญหา 

    การประชุมกันนี้  ถือเป็นกิจสําคัญของสงฆ์ เพราะว่าสงฆ์ก็คือส่วนรวม  สังฆกรรมก็คือการกระทําของสงฆ์  ได้แก่การประชุมกันพิจารณาแก้ไขปัญหา และจัดการเรื่องราวต่างๆ สังฆกรรมนี้ เป็นหน้าที่ของพระสงฆ์  เป็นสิ่งสําคัญในวินัย  เพราะฉะนั้น  พระอรหันต์ซึ่งเป็นตัวอย่างของพระสงฆ์ และเป็นตัวอย่างของบุคคลที่ดีทั้งหมด จึงเป็นผู้นําในการที่จะกระตือรือร้นแก้ไขปัญหาและสิ่งที่กระทบกระเทือนต่อประโยชน์ส่วนรวม  ดังมีคติอยู่ว่า ให้มีความเคารพสงฆ์ ให้ถือวินัยเป็นสําคัญ 

    หัวใจสําคัญของวินัย คือความเคารพสงฆ์ ต้องถือสงฆ์เป็นใหญ่  การเคารพสงฆ์ก็คือเห็นความสําคัญของประโยชน์ส่วนรวม นั่นเอง 

    อันนี้ก็เป็นเรื่องที่ต้องนํามากล่าวไว้ เพราะมิฉะนั้นแล้วจะทําให้เราไขว่เขว และมีทัศนคติที่ไม่ถูกต้อง อาตมามองดูว่า ในสังคมไทยเรา  กําลังมีภาพอย่างนี้  มีทัศนคติอย่างนี้ คือไปมีความรู้สึกกันว่า  ถ้าใครไม่เอาเรื่องเอาราวอะไรแล้วก็เป็นคนหมดกิเลส  ถ้าอย่างนี้แล้ว อันตรายก็จะเกิดขึ้น




วันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

วิธีปฏิบัติต่อความอยาก

 วิธีปฏิบัติต่อความอยาก 


ในทางธรรมนั้น  ท่านแยกวิธีปฏิบัติต่อความอยาก ๒ อย่างนี้ ความอยากอย่างที่ ๑ คือ ตัณหา ที่เกิดจากความไม่รู้ หรือ เป็นไปโดยไม่มีความรู้ ซึ่งเป็นไปเพื่อการบํารุงบําเรอปรนเปรอ ประสาทสัมผัสนั้น ท่านบอกว่ามันเกิดขึ้นมาแล้ว เราต้องควบคุมให้ดี หรือแม้แต่ละเลิกให้ได้ แทนที่ด้วยฉันทะ หรือ เอาไว้แต่ฉันทะ 


ถ้าเรายังไม่มีฉันทะ ไม่มีปัญญามาก ตัณหานี้ เมื่อดับ หรือ ระงับทันที ยังไม่ไหว จะต้องใช้ในลักษณะของการควบคุม หรือ เบนเอามาใช้ให้เป็นปัจจัยแก่ความอยากประเภทที่ ๒ คือจะต้อง หันเหให้เข้ามาเป็นความอยากประเภทที่ ๒ ให้ได้ 


ส่วนความอยากประเภทที่ ๒ ที่เรียกว่า ฉันทะ  นั้น  เกิดขึ้นแล้ว ให้ระงับด้วยการทําให้สําเร็จ เมื่อทําสําเร็จแล้ว  ฉันทะ นี้ จะระงับไปเอง ความอยากอย่างที่หนึ่งนั้นระงับทันที หรือควบคุมทันทีเมื่อ มันเกิดขึ้น เป็นความอยากประเภทที่ว่า พอมันเกิดขึ้นปุ๊บ เราก็ดับมันปั๊บ หรือว่าคุมทันที หรือว่าเบนทันที  ให้มันมาเชื่อมกับฉันทะให้ได้  ส่วนประเภทที่ ๒ คือฉันทะ ไม่ว่าจะเบนมาจากตัณหาก็ตาม หรือเกิดจากความรู้โดยตรงก็ตาม ให้ระงับด้วยการทําให้สําเร็จ 


เพราะฉะนั้น  ฉันทะ นั้น พระพุทธเจ้าก็ตรัสว่าต้องระงับ เหมือนกัน แต่ระงับด้วยการทําให้สําเร็จ ไม่ใช้ปล่อยให้มันค้างอยู่ เมื่อมีฉันทะแล้ว ก็ต้องพยายามทําให้สําเร็จ นี่คือหลักสําคัญใน การที่จะปฏิบัติธรรมให้ก้าวหน้า


คนที่จะปฏิบัติธรรม ต้องมีฉันทะเป็นตัวเริ่มต้น ท่านถือว่า ฉันทะเป็นมูลแห่งธรรมทั้งปวง ดังที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า (องฺ.ทสก.๒๔/ ๕๘/๑๑๔) “ฉนฺทมูลกา สพฺเพ ธมฺมา” (ธรรมทั้งปวงมีฉันทะเป็นมูล) ในเมื่อเราต้องมีฉันทะเป็นตัวเริ่มต้น เป็นแรงขับเคลื่อน เบื้องแรก จึงต้องรู้จักแยกกันให้ดี ระหว่างความอยากที่ถูกต้อง หรือความอยากที่เป็นธรรม ชอบธรรม กับความอยากที่ไม่ถูกต้อง หรือความอยากที่ไม่ชอบธรรม แล้วก็เลือกปฏิบัติในความอยากที่ ถูกต้องชอบธรรม และกระตุ้นเร้าให้มันเกิดขึ้นด้วย เพราะฉันทะนี้ เป็นแรงจูงใจที่ถูกต้อง 


ในภาษาสมัยใหม่ เขาใช้คําว่า แรงจูงใจ เราก็แบ่งแรงจูงใจ ออกเป็น ๒ ประเภท คือ แรงจูงใจประเภทตัณหา ที่ไม่สัมพันธ์กับ ความรู้ความเข้าใจ และไม่เกี่ยวกับคุณภาพชีวิต คือไม่รู้ว่า จะทํา ให้เกิดคุณภาพชีวิตหรือทําลายคุณภาพชีวิต กับแรงจูงใจประเภท ฉันทะที่เป็นไปด้วยความรู้ และส่งเสริมคุณภาพชีวิต 


ฉันทะหรือความอยากประเภทที่ ๒ นี้ ถ้าใช้ภาษาชาวบ้าน ก็ จะแยกออกจากฉันทะประเภทที่ ๑ ได้ง่าย  ความอยากประเภทที่ ๑ หรือ ตัณหา นั้น  ถ้าแปลเป็นภาษาชาวบ้าน ก็คือ อยากได้ อยากเอา อยากมี หรือใช้อีกคําหนึ่งว่า อยากเสพ (รวมทั้งอยากเป็นนั่นเป็นนี่ อยากใหญ่โตโก้ดัง)  ส่วนฉันทะ หรือ ความอยากฝ่ายกุศล แปลอย่างภาษา ชาวบ้านว่า อยากรู้ อยากทํา หรือใฝ่รู้ ใฝ่ทํา เวลาแปลเป็นภาษาบาลีโดยใช้ศัพท์เต็ม ฉันทะท่านขยายเป็น กตฺตุกมฺยตาฉนฺท แปลว่า ฉันทะคือความต้องการจะทํา พูดง่ายๆ ว่า อยากทํา (อยากสร้างสรรค์) ถือว่าเป็นความดี เป็นบุญเป็นกุศล


ความอยากทั้งสองนี้ เมื่อเอามาใช้ในแนวคิดสมัยใหม่ ก็สัมพันธ์กับค่านิยม คือ อยากได้อยากมีนั้น เข้ากันกับค่านิยมบริโภค  ส่วนอยากทํา อยากรู้ เข้ากันกับค่านิยมผลิต มันสัมพันธ์กันอย่างนี้ จึงไม่ใช่เป็นเรื่องของการปฏิบัติธรรมในความหมาย แคบๆ แต่ใช้ได้กับการพัฒนาประเทศทั้งหมดด้วย 


 ปัจจุบันประเทศของเรามีปัญหาเรื่องค่านิยม และเรื่อง แรงจูงใจนี้มาก คนในสังคมมีแรงจูงใจประเภทตัณหามากและทํา ให้เกิดค่านิยมบริโภค ซึ่งทําให้ไม่เกิดการสร้างสรรค์ และทําให้ พัฒนาประเทศไม่สําเร็จ 


คนไทยเรามักมองสิ่งทั้งหลายด้วยความรู้สึกที่อยากจะมี อยากจะใช้เท่านั้น ไม่ได้คิดอยากจะผลิต ทําอย่างไรจะเปลี่ยนให้ คนของเรา เมื่อเห็นอะไรที่เป็นความเจริญแล้ว อยากจะทําให้เป็น อย่างนั้น 


แม้แต่ความเข้าใจในคําว่า “เจริญ” นี่ คนไทยเราก็มักเข้าใจ ความหมายแบบนักบริโภค ถามว่าเจริญคืออย่างไร เห็นฝรั่งเจริญ เราก็บอกว่าเจริญ คือมีกินมีใช้อย่างฝรั่ง เพราะฉะนั้น เราก็เป็นนักบริโภค เพราะคิดแต่หาทางให้มีอย่างเขา 


ทีนี้ ถ้าเข้าใจความหมายของความเจริญอย่างนักผลิต ก็จะ มองใหม่ คือมองว่า เจริญ คือทําได้อย่างเขา เราเคยมองอย่างนี้ไหม เด็กหรือคนของเรานี่ มองภาพของ ความเจริญว่า คือทําได้อย่างเขา มีบ้างไหม แม้แต่ว่าจะเล่น เด็กๆ ของเราก็มักจะเล่นเพียงเพื่อสนุกสนาน เล่นแบบนักบริโภค นักเสพ เราไม่ค่อยได้ฝึกเด็กของเราให้เล่นแบบนักผลิต หรือนักทํา 


สําหรับนักผลิตนั้น แม้แต่จะเล่น ก็มีความหมายว่า เล่นแบบ นักทํา คือฝึกทําอะไรต่ออะไรให้เป็น พยายามเล่นทําอะไรต่างๆ ให้เป็น อันนี้เป็นเรื่องสําคัญมาก มันสัมพันธ์โยงกันไปหมด 


เพราะฉะนั้น จากอันนี้ คือแรงจูงใจที่ผิดพลาด เมื่อมี แรงจูงใจแบบตัณหาอยู่แล้ว ก็ยากที่จะแก้ไขปัญหาของประเทศชาติได้


ในการแก้ปัญหานั้น เราจะมัวมาลบล้างกําจัดตัณหากันอยู่ ก็ไม่ไหว เป็นการแก้ด้านลบอย่างเดียว แต่เราก็มักจะเน้นกันมาก ในแง่นี้ แม้แต่ในวงการนักปฏิบัติก็ไปเน้นที่การลดละตัณหา ลดละ ความอยาก ไม่เน้นในด้านบวก การเน้นด้านบวกก็คือ ให้ส่งเสริมฉันทะขึ้นมา ทําอย่างนี้จะ เป็นการดีกว่ามัวไปเน้นด้านลบ คือส่งเสริมให้เอาตัวบวกมาแทนตัวลบ เอาฉันทะมาแทนตัณหา 


ผู้ที่ปฏิบัติธรรม ต้องมีฉันทะ แล้วก็ระงับความอยากที่ เรียกว่าฉันทะนั้น ด้วยการทําให้สําเร็จ ซึ่งอันนี้ก็เป็นหัวใจของการพัฒนาประเทศด้วย เพราะความอยากมี อยากใช้ อยากได้ อยากบริโภคนั้น เป็นตัวการทําให้ประเทศชาติไม่พัฒนา ก็จะต้องแก้ไข ปรับปรุงพัฒนาคน ให้มีความอยากทํา อยากผลิต อยากสร้างสรรค์ พร้อมทั้งความอยากรู้ อยากศึกษา จึงจะพัฒนาไปได้ 


 ธรรมฉันทะ แปลว่า อยากในธรรม ธรรมแปลว่าอะไร ธรรม แปลว่า สิ่งที่ดีงามและความจริง หรือความจริง ความถูกต้องดีงาม 


 แง่ที่ ๑ ธรรม คือความจริง ธรรมฉันทะ ก็คืออยากในความ จริง เมื่ออยากในความจริง ต้องการเข้าถึงความจริง ก็ต้องอยากรู้ เพราะฉะนั้น อยากในความจริง จึงต้องมีความอยากรู้ จึงมีความหมายของฉันทะแง่ที่หนึ่งว่า อยากรู้ หรือใฝ่รู้ 


 แง่ที่ ๒ ธรรม แปลว่าสิ่งที่ดีงาม ธรรมฉันทะ ก็คืออยากให้ เกิดมีสิ่งที่ดีงาม เมื่ออยากให้เกิดมีสิ่งที่ดีงาม ก็ต้องทําให้เกิดให้มีขึ้น สิ่งที่ดีงามจะเกิดมีขึ้นสําเร็จได้ ก็ด้วยการทํา เพราะฉะนั้น ธรรมฉันทะ หรือเรียกสั้นๆว่า ฉันทะ ก็จึงมีความหมายว่า อยากทํา


 รวมความว่า ต้องการเข้าถึงความจริง และต้องการให้สิ่งดี งามเกิดขึ้น เมื่อต้องการเข้าถึงความจริง และให้สิ่งที่ดีงามเกิดขึ้น ก็ต้องอยากรู้ และอยากทํา อยากรู้ก็จะได้เข้าถึงความจริง อยาก ทําก็เพื่อสร้างสรรค์สิ่งที่ดีงามให้เกิดมีเป็นจริงขึ้นมา เพราะฉะนั้น จึงแปลฉันทะว่า อยากรู้ และอยากทํา 


 ในเมืองไทยปัจจุบันนี้ ต้องส่งเสริมเรื่องนี้ให้มาก ส่งเสริม ความใฝ่รู้และใฝ่ทํา ซึ่งเป็นสิ่งที่กําลังขาดแคลนมาก ในสังคมไทยปัจจุบัน 


รวมความว่า ในหลักของพระพุทธศาสนานี้ มีความอยาก ๒ ประเภท ที่เราจะต้องแยกให้ถูกต้อง อย่าไปนึกว่า การปฏิบัติธรรมนั้น เป็นการพยายามที่มุ่งแต่เพียงลดละความอยาก แล้วก็รังเกียจ กลัวความอยาก แสดงตัวว่าไม่มีความอยาก จะทําให้เกิดท่าทีที่ ผิดพลาด แล้วก็เป็นภาพที่ไม่ดี ทําให้เกิดผลเสีย ทั้งแก่ตนเอง และแก่พระพุทธศาสนา 


 อย่างที่บอกแล้วว่า ความอยากที่ถูกต้อง สัมพันธ์กับปัญญา ตอนแรกจะต้องรู้ การที่จะรู้ว่าอะไรเป็นอะไร อะไรเป็นความจริง และอะไรเป็นสิ่งดีงาม ก็คือต้องมีปัญญา คนเราก็จึงต้องมีการ เรียนรู้


การศึกษามีความมุ่งหมายประการหนึ่งเพื่อสร้างแรงจูงใจที่ ถูกต้อง แต่แรงจูงใจที่ถูกต้องนั้น จะเกิดมีและเดินหน้าไปไม่ได้ ใน เมื่อยังไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร ไม่รู้ว่าความจริงคืออะไร ไม่รู้ว่าสิ่งที่ ถูกต้องดีงามคืออะไร  แล้วทีนี้ เมื่อการศึกษาดําเนินไปถูกต้องแล้ว การศึกษานั้นก็ ทําให้คนเกิดปัญญา มีความรู้ความเข้าใจ เมื่อมองเห็นคุณค่าของสิ่งใด ก็มีฉันทะในสิ่งนั้น พร้อมที่จะมีชีวิตอยู่ด้วยปัญญา ซึ่งเป็นลักษณะของการดําเนินชีวิตตามหลักพระพุทธศาสนา 


พระพุทธศาสนาบอกว่า ชีวิตที่ประเสริฐ คือชีวิตที่เป็นอยู่ด้วยปัญญา ตอนนี้ไม่ได้เป็นอยู่ด้วยตัณหา ไม่ได้เป็นอยู่ด้วยอวิชชา เปลี่ยนจากความไม่รู้ที่ทําให้ดิ้นรนไปตามความอยาก ซึ่งมุ่งแต่จะบํารุงบําเรอตนเอง หันมามีความรู้ว่าอะไรเป็นอะไรแล้ว  จึงมีความต้องการในสิ่งต่างๆ อย่างถูกต้อง  จึงอยากในสิ่งที่ควรอยาก คืออยากในสิ่งที่รู้ว่ามีคุณประโยชน์ ทําให้เกิดคุณภาพชีวิต 


ความอยากอย่างนี้  จึงต้องเริ่มต้นด้วยความรู้ก่อน หรือเป็นไปพร้อมด้วยความรู้ ความต้องการหรือแรงจูงใจที่ถูกต้องจึง เริ่มจากการมีความรู้  แต่จะมีความรู้ได้ ก็ต้องศึกษาคือพัฒนาคน ให้มีปัญญา เมื่อมีปัญญา จึงรู้จักที่จะอยากอย่างถูกต้อง แล้วก็ดําเนินชีวิตได้ถูกต้อง  เมื่อชีวิตดําเนินไปอย่างนี้ ก็จึงเป็นชีวิตที่เป็นอยู่ด้วยปัญญา 


 

  

วันอาทิตย์ที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

จริงหรือที่ว่า ผู้ปฏิบัติธรรม ต้องไม่มีความอยาก

จริงหรือที่ว่า ผู้ปฏิบัติธรรม ต้องไม่มีความอยาก? 


ข้อสังเกตที่ควรมาทําความเข้าใจกันเรื่องต่อไป คือ หลายคนมีความรู้สึกว่า ถ้ามาปฏิบัติธรรม หรือเป็นผู้ปฏิบัติธรรมได้ผล แล้ว ก็จะไม่อยากได้อยากดีอะไร เป็นคนไม่มีความอยาก ถ้าจะไปเป็นชาวพุทธ ที่มีชื่อว่าเป็นนักปฏิบัติ ก็ให้รู้สึกไม่สบายใจที่จะพูดถึงคําว่า “อยาก” แล้วก็จะพยายามหลีกเลี่ยง อาการของความอยาก และพยายามแสดงตัวให้คนอื่นรู้สึกว่าตัว เรานี้ไม่มีความอยาก อันนี้ก็เป็นเรื่องอันตรายอย่างหนึ่ง ทํากันจนกระทั่งชักจะให้เกิดความรู้สึกหรือมีภาพพจน์ของผู้ปฏิบัติหรือแม้แต่ชาวพุทธทั่วไปว่า เป็นคนที่ไม่มีความอยาก 


 ทีนี้ ความอยากนั้น เป็นคําที่ยังน่าสงสัยอยู่ ยังจะต้องทํา ความเข้าใจ เหตุที่เราไปจํากัดว่า ถ้าเป็นนักปฏิบัติธรรมแล้ว จะต้องกําจัดความอยาก ต้องเลิกไม่ให้มีความอยาก ก็เพราะเรา เข้าใจความอยากนั้นว่าเป็นตัณหา เป็นอกุศลธรรม แล้วเราก็เข้าใจว่า ความอยากนี้มีอย่างเดียว คือตัณหาเท่านั้น 


พระพุทธเจ้าสอนไว่ว่า ตัณหา คือความอยาก เป็นเหตุให้ เกิดความทุกข์ จะต้องตัดต้องละต้องเลิกให้หมด เราก็เลยต้อง พยายามไม่อยาก พยายามละเลิกความอยาก ต้องพยายามเป็น คนที่ไม่มีความอยาก แสดงตัวว่าเป็นคนปราศจากความอยาก อะไรทํานองนี้ 


จึงจะต้องมาทําความเข้าใจกันว่า ความอยากนั้นมี ๒ อย่าง มีทั้งความอยากที่ถูกต้อง และความอยากที่ไม่ถูกต้อง อย่ารังเกียจ ความอยากกราดไปหมด ต้องระวังมาก


ถ้าไม่มีความอยาก บางทีความไม่อยาก หรือการไม่มีความอยากนั่นแหละ อาจจะเป็นตัวกิเลส และเป็นอุปสรรคขัดขวางการ ปฏิบัติก็ได้  ความอยากมี ๒ แบบ คืออะไร 


ความอยาก นั้น  ในภาษาพระ  ใช้คํากลางๆ ว่า  “ฉันทะ”   ฉันทะ แปลว่าความอยาก  เรากลับไปเริ่มต้น ความอยากที่ฉันทะไม่เริ่มต้นที่ตัณหา 


ความอยากเรียกว่า “ฉันทะ”  หลายท่านคงเคยได่ยินคําว่า ฉันทะ ทีนี้ ฉันทะที่แปลว่าความอยากนั้นมี ๒ แบบ 


 ฉันทะ ประเภทที่ ๑ เรียกว่า ตัณหาฉันทะ ตัณหาฉันทะคือ ความอยากแบบตัณหา ความอยากแบบตัณหา คือความอยากได้สิ่งปรนเปรอตน ปรนเปรอตา ปรนเปรอหู ปรนเปรอจมูก ปรนเปรอลิ้น ปรนเปรอกาย ปรนเปรอใจ คือ ได้สิ่งที่ทําให้เกิดความสุขสบายทางประสาทสัมผัส 


ความอยากประเภทนี้ มันมีตามธรรมดาของมันเอง โดยที่ มนุษย์ไม่ต้องมีความรู้อะไรเลย พอมนุษย์เกิดมา ก็จะมีความปรารถนา ความอยากจะได้สิ่งเสพมาบํารุงบําเรอตา หู จมูก ลิ้น กาย โดยไม่ต้องมีความรู้ว่าอะไรเป็นคุณแก่ชีวิตหรือไม่ 


ในเมื่อความอยากแบบนี้เป็นไปโดยไม่ต้องมีความรู้  จึงเรียกว่า เป็นความอยากที่เกิดจากอวิชชา มากับอวิชชา  ฉะนั้น   ความอยากที่เรียกว่าตัณหานี้ จึงสัมพันธ์กับอวิชชา ไม่ต้องมี ความรู้อะไรเลย เป็นไปตามความรู้สึกเท่านั้น พอรู้สึกถูกตา ถูกหู ถูกลิ้น ก็อยากทันที แต่ถ้าไม่ถูกตา ไม่ถูกหู ไม่ถูกลิ้น ก็ไม่อยาก ไม่ชอบใจทันที อยากได้แต่สิ่งที่บํารุงบําเรอปรนเปรอตนเอง เอาแค่สุขตา สุขหู สุขลิ้น


พออยากขึ้นมาแบบนี้ ก็ไม่แน่ว่าจะเกิดคุณค่าแก่ชีวิตหรือไม่ สิ่งที่บํารุงบําเรอตนเองนั้น อาจจะทําให้เกิดโทษเกิดภัยแก่ชีวิตก็ได้ หรือโดยบังเอิญอาจจะเกิดประโยชน์ก็ได้ พูดอย่างภาษาสมัย ปัจจุบันก็ว่า อาจจะทําให้เกิดคุณภาพชีวิต หรืออาจจะทําลาย คุณภาพชีวิตก็ได้ เป็นเรื่องสุ่มๆ เสี่ยงๆ เพราะไม่เป็นไปด้วยความรู้ แต่เอาแค่ความรู้สึกเท่านั้น จึงมักจะทําลายคุณภาพชีวิตเสีย มากกว่า 


เหมือนตัวอย่างง่ายๆ ที่ยกมาพูดบ่อยๆ เช่นอยากในรสอาหาร ใครๆ พอเกิดมา ไม่ต้องเรียนรู้อะไร ก็มีความรู้สึกว่าอร่อย และไม่อร่อย แล้วก็อยากในสิ่งที่อร่อย เมื่ออยากในสิ่งที่อร่อย ถ้า ไม่มีความรู้เลย ก็มุ่งแต่อร่อยอย่างเดียว ทําไปตามความอยากกิน จนกระทั่งเกินขนาด อาจจะกินสิ่งที่เป็นพิษ เป็นอันตราย ทําลาย คุณภาพชีวิต นี้คือความอยากด้วยตัณหา


แต่ถ้ามีความรู้ขึ้นมา ก็จะมีความอยากอีกประเภทหนึ่ง เกิดขึ้น เป็นความอยากที่สัมพันธ์กับคุณภาพชีวิต ซึ่งต้องเกิดจากความรู้หรือต้องมีความรู้ความเข้าใจจึงจะเกิดขึ้นได้ คือมีความรู้ว่า สิ่งนี้จะทําให้เกิดคุณภาพชีวิต เป็นประโยชน์แก่ชีวิตหรือไม่ ความอยากอย่างนี้ เป็นความอยากหรือฉันทะประเภทที่ ๒ เรียกชื่อว่า กุศลฉันทะ หรือ ธรรมฉันทะ แปลว่า ความอยากที่เป็น กุศล หรือความอยากในธรรม ตอนนี้ เราได้ความอยากครบ ๒ แบบแล้ว 


ความอยากประเภทที่ ๒ เป็นความอยากในสิ่งที่มีคุณค่า  ทําให้เกิดคุณภาพชีวิต  สัมพันธ์กับความรู้ โดยจะต้องมีการทําลายอวิชชา หรือลดอวิชชา และต้องมีวิชชาเกิดขึ้นบ้าง  พอเริ่มมีวิชชา  มีความรู้  เราก็เริ่มรู้จักแยกว่าอะไรจะเป็นประโยชน์ หรือไม่เป็นประโยชน์แก่ชีวิต  แล้วก็จะมีความอยากประเภทที่ ๒ คือ อยากในสิ่งที่ทําให้เกิดคุณภาพชีวิต หรืออยากทําให้เกิดคุณภาพชีวิต  เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า กัตตุกัมยตาฉันทะ แปลว่า อยากทําให้มันดี 


ความอยากประเภทที่ ๒ คือ กุศลฉันทะ ธรรมฉันทะ หรือ กัตตุกัมยตาฉันทะนี้ เมื่อจะเรียกสั้นๆ ท่านเรียกแค่ว่า  ฉันทะ  ระวังจะสับสนตรงนี้ 


ส่วนความอยากประเภทที่ ๑ ที่เรียกว่า ตัณหาฉันทะ นั้น เวลาเรียกสั้นๆ  ก็พูดแค่ว่า ตัณหา 


เพราะฉะนั้น คําว่า ตัณหา และคําว่า ฉันทะ ก็เลยกลายเป็นความอยากคนละประเภทไปเลย แต่ที่จริงนั้น  ถ้าเรียกให้เต็ม ตัณหาก็เป็นตัณหาฉันทะ และฉันทะที่เป็นความอยากฝ่ายดี ก็เป็น กุศลฉันทะ  ธรรมฉันทะ หรือกัตตุกัมยตาฉันทะ ชื่อเต็มเป็นอย่างนั้น 


รวมความตอนนี้  เพื่อให้จำง่ายๆ  ก็แยกเป็นความอยาก ๒ อย่าง คือ ตัณหา อย่างหนึ่ง ฉันทะ อย่างหนึ่ง 


ตัณหา คือความอยากโดยไม่มีความรู้ เพียงแต่จะสนอง ความรู้สึกเสพสม บํารุงบําเรอปรนเปรอประสาทสัมผัส คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ของตนเอง 


ส่วน ฉันทะ หรือความอยากประเภทที่ ๒ คือความอยากใน คุณภาพชีวิต ในสิ่งที่มีคุณค่า เป็นประโยชน์ ซึ่งสัมพันธ์กับความรู้ เริ่มตั้งแต่รู้จักแยกว่าอะไรเป็นคุณอะไรเป็นโทษแก่ชีวิตอย่างแท้จริง 


นี้เป็นเรื่องที่ต้องทําความเข้าใจไว้ก่อน



แรงขับเคลื่อนที่จะเริ่มปฏิบัติธรรม

 ตอน ๒ การเริ่มและก้าวหน้าในการปฏิบัติ  แรงขับเคลื่อนที่จะเริ่มปฏิบัติธรรม  ตอนแรกขอพูดถึงต้นทุน และเครื่องประกอบในการปฏิบัติ คนเราจะออกเ...