วันอาทิตย์ที่ 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

หลักการ/ผลสําเร็จของการปฏิบัติธรรมขั้นภาวนา

 หลักการ/ผลสําเร็จของการปฏิบัติธรรมขั้นภาวนา 


ทีนี้ต่อไป ตัวหลักการของสมาธิอยู่ที่ไหน การบําเพ็ญเพียร ทางจิต การบําเพ็ญสมถะ การบําเพ็ญสมาธินั้น ตัวหลักการที่แท อยูที่ไหน บางทานงง การทําสมาธินี้ เดี๋ยวกําหนดลมหายใจ เดี๋ยว ไปเพงกสิณ เดี๋ยวไปภาวนาพุทโธ เดี๋ยวไปเจริญเมตตา เดี ๋ยวเจริญ พรหมวิหาร อะไรกันแนเปนสมาธิ 


ถาจับหลักไดแลว ก็นิดเดียว สมาธิ ไมมีอะไร คือการที่ สามารถทําใหจิตแนวอยูกับสิ่งเดียวไดตามที่ตองการเทานั้นเอง


การที่เรากําหนดลมหายใจเพื่ออะไร ก็เพราะวาใจของเรายัง ไมแนวแน ยังกําหนดสิ่งเดียวไมได มันฟุงซานเลื่อนลอยเรื่อยไป เราก็เลยพยายามหาเทคนิค หากลวิธีมาชวยใหมันกําหนดแนวแน อยูกับสิ่งเดียวใหได สิ่งที่เอามาชวยนั้น เราเรียกวา กรรมฐาน เปน เครื่องมือ เปนที่ทํางานหรือที ่ฝกงานของจิตใจ 


กรรมฐาน  แปลว่า  ที่ทํางาน คือที่ทํางานหรือที่ฝึกงานของจิต เพื่อใหจิตไดรับการฝกจนสามารถอยูกับสิ่งเดียวได ฝกใหจิต ทํางานเปน เพราะจิตทํางานไมไดดี จิตยุงวุนวาย คอยจะเลน เดี๋ยวก็ไปเที่ยวซุกซน ฟุงซาน จึงใหมันทํางาน ใหมันอยูกับสิ่งเดียว ใหได เอาลมหายใจมาใหมันกําหนดบาง เอาเมตตามาใหมัน กําหนดบาง เอาอสุภะมาใหมันกําหนดบาง เอากสิณมาใหมันเพง บาง เอามือมาเคลื่อนไหวใหมันตามใหทันบาง เดินจงกรมบาง เอา มาเปนอุบาย เปนเทคนิคตางๆ แตสิ่งที่ตองการเมื่อเกิดผลสําเร็จ แลวมีอันเดียวคือ จิตกําหนดจับอยูกับสิ่งเดียวได ถาเมื่อใดจิตแนวอยูกับสิ่งเดียวได นั้นคือสมาธิ ไมวาทานจะ ใชวิธีการอยางไรก็ตาม ขอใหไดผลสําเร็จนี้ ก็ใชได ไมจําเปนตองเอา วิธีที่ทานบอกไวก็ได แตวิธีที่ทานบอกไวนั้นทานเคยไดทดลองกัน มาแลววาไดผล เปนประสบการณที่ไดบอกเลากันมา บันทึกกันไว เปนปริยัติ เราก็เชื่อปริยัติ ในแงที่วาเปนประสบการณของผูปฏิบัติ มาแลว ไดผลมาแลว เราจะไดไมตองมาลองผิดลองถูกกันอีก เปนอันวา หลักการของสมถะ มีอันเดียว คือทําใหจิตแนวแน อยูกับสิ่งเดียวที่ตองการได แลวก็ตามตองการไดดวย อยู กับสิ ่งเดียวที ่ตองการ บางทีทําสําเร็จแลว แตไมตาม ตองการ เชนมันอยูไดสักพักเดียวก็ไปเสียอีกแลว อยางนี้เรียกวา ไมไดตามตองการ


ถาจะสําเร็จจริง ก็ตองใหไดตามตองการ จะเอาชั่วโมงก็ได ชั่วโมง ครึ่งชั่วโมงก็ไดครึ่งชั่วโมง สองชั่วโมงก็ไดสองชั่วโมง ถา อยางนั้นเรียกวาสมาธิจริง แนวแน ตองการใหอยูกับอะไรนาน เทาไร ก็อยูกับอันนั้นนานเทานั้น ใจไมวอกแวกไปอื่นเลย ตอไป วิปสสนา จะมีวิธีปฏิบัติมีเทคนิคอยางไรก็ตาม สาระ หรือหลักการของมันมีอันเดียว คือการรูเห็นตามเปนจริง หรือรูเห็น ตามที่มันเปน ไมใชรูเห็นตามที่เราคิดใหมันเปน ไมใชรูเห็นตามที่ อยากใหมันเปน คนเรานี้มักเปนอยางนั้น คือรูเห็นตามที่คิดใหมันเปน เรียกวา คิดปรุงแตง แลวก็เหมือนจะเปนตามที่คิดอยางนั้น เมื่อใดรูเห็น ตามที่มันเปนของมันจริงๆ ก็นี่แหละคือวิปสสนา วัตถุประสงคของ วิปสสนา ตัวหลักการที่แทก็เทานี้เอง คือ รูเห็นตามที่มันเปน แตวา เพียงเทานี้แหละมันยากนักหนา เพราะวาคนเรารูเห็นตามที่ใจ อยากใหมันเปน หรือรูเห็นตามที่คิดปรุงแตงใหมันเปนเสียมาก ทีนี้ พอไดหลักการแลว ตอไป เมื่อปฏิบัติไดผลดีแลว สมถะ ก็จะนําไปสูผลสําเร็จที่เรียกวา ฌาน กลาวคือ พอไดสมาธิลึกๆ แลว แนวแนขึ้น ดีขึ้นตามตองการ ตอไปก็ไดฌาน ฌาน คือสภาพจิตที่มีสมาธิเปนแกน ประกอบดวย คุณสมบัติอื่นๆ ที่ดีงามอีก ๒-๓-๔-๕ อยาง แลวแตฌานขั้นไหน ฌานเปนผลที่ประสงคสําคัญของสมถะ หรือจิตตภาวนา ฝายวิปสสนา ที่วามีหลักการคือรูเห็นตามความเปนจริงนั้น ผลที่เกิดขึ้นของมันคือ ญาณ ชื่อใกลกันมาก ระวังสับสน ผลที่มุง หมายของวิปสสนา คือ ญาณ เมื่อกี้ผลที่ประสงคของสมถะ คือ ฌาน พอถึงผลสําเร็จของ วิปสสนา เปน ญาณ 


ฌาน ของสมถะนั้น แปลวาการเพงพินิจ แนวแนอยู จิตอยู กับสิ่งที่ตองการได แตวิปสสนาทําใหเกิด ญาณ คือตัวความรู หรือ ความหยั่งรู ญาณจึงเปนผลที่มุงหมายของวิปสสนา ที่พูดมาแลวนี้เปนผลสําเร็จทั่วไป ตอไป ผลสําเร็จขั้นสุดทาย ผลสําเร็จขั ้นสุดทายของสมถะ เมื่อทําใหจิตแนวแนเปน อารมณเดียวเกิดฌาน พอไดฌานแลว จะเกิดความสําเร็จขั้น สุดทายขึ้น คือจิตจะปลอดพนหลุดไป หมายถึงหลุดพนไปจากสิ่งที่ ไมดีที่ไมตองการทั้งหมด จิตใจของคนเรานี้มีความขุนมัว มีความเศราหมอง มีกิเลส มีเรื่องทุกขรอนตางๆ มากมาย พอเราทําสมาธิ ไดฌานแลว จิตอยู กับสิ่งที่ตองการได สงบ มันก็พนไปจากสิ่งที่ไมตองการ สิ่งที่ไมดี สิ่งที่เปนทุกข สิ่งที่เปนความขุนมัวเดือดรอนวุนวาย สิ่งที่เปนกิเลส ทั้งหมด ก็เรียกวาเปน ความหลุดพน แตความหลุดพนนั้นเปนไปไดชั่วคราว ตลอดเวลาที่เราอยูใน สภาพจิตนั้น เมื่อไรเราออกจากสิ่งที่กําหนด ออกจากสมาธิ จิต ของเราก็เขาสภาพเดิม เราก็มีปญหาไดอีก เราก็มีความทุกขไดอีก จิตใจของเราก็มีความขุนมัวเศราหมองไดอีก อันนี้จึงถือวาเปน ความหลุดพนชั่วคราว เรียกวาเปน สมยวิมุตติ ที่วาหลุดพนชั่วคราว ก็เพราะพนไปไดดวยการกดทับหรือขม มันไว เมื่อไรหมดแรงกด มันก็ขึ้นมาครอบงําจิตใจไดอีก จึงเรียก ความหลุดพนชั่วคราวอยางนี้วา วิกขัมภนวิมุตติ เปนอันวา ความหลุดพนแบบนี้ เรียกชื่อได ๒ อยาง คือ อยางหนึ่งวา สมยวิมุตติ แปลวา หลุดพนชั่วสมัย สมย หรือสมัย แปลวาเวลา วิมุตติ แปลวา ความหลุดพน พนจากกิเลสและความ ทุกข สมย ชั่วสมัย คือชั่วเวลา ไดแกชั่วเวลาที่เราอยูในสมาธิ


อีกอยางหนึ ่ง สมัยหลัง มักเรียกกันวา วิกขัมภนวิมุตติ แปลวาหลุดพนดวยกดทับไว เหมือนอยางเอาหินไปทับหญา ทําให หยุดงอกงามไป พอเอาหินออกแลว หญาก็กลับเจริญงอกงามตอไป อีก เหมือนกับกิเลสและความทุกข พอไดสมาธิ กิเลสและความ ทุกขก็สงบเงียบเหมือนกับหายไปหมดไป แตพอออกจากสมาธิ กิเลสและความทุกขนั้นก็เฟองฟูขยายตัวขึ้นมาไดอีก นี่คือผลสําเร็จสุดทายของสมาธิ หรือของสมถะ คือสมยวิมุตติ หลุดพนชั่วคราว หรือวิกขัมภนวิมุตติ หลุดพนดวยกดทับหรือขมไว สวนวิปสสนา ทําใหเกิดญาณ มีความรู แจมแจง รู ตามที่ เปนจริง เมื่อรูเห็นตามที่เปนจริงแลว จิตจะเปนอิสระหลุดพนจาก สิ่งนั้นๆ เด็ดขาดไปเลย 


เมื่อเรารู้เข้าใจสิ่งใดตามความเปนจริงแลว จิตของเราก็จะ หลุดพนจากความยึดติดในสิ่งนั้นแล้วเราก็ไม่ขุ่นมัว ไม่ขัดข้อง เพราะสิ่งนั้น เมื่อยังไมรูวาอะไร เราก็ขัดของอยู กับสิ่งนั้น เมื่อเรารู เราก็หลุด เราก็พนได รูเมื่อไร ก็หลุดเมื่อนั้น 


ทีนี้ ความรูเห็นตามเปนจริง ก็นําไปสูความหลุดพน เปนอิสระ อยางชนิดเด็ดขาดสิ้นเชิง เรียกวา อสมยวิมุตติ คือหลุดพนไมจํากัด สมัย เรียกอีกอยางวา สมุจเฉทวิมุตติ คือหลุดพนโดยเด็ดขาด 


นี้เปนการใหหลักทั่วๆ ไป เปนอันวา ภาวนา มี ๒ ขอทวนอีก ครั้งหนึ่ง คือ 


อยางที่ ๑ จิตตภาวนา หรือสมถภาวนา หรือสมาธิภาวนา มีหลักการคือ การทําใหจิตแนวอยูกับสิ่งเดียวที่กําหนดได ตามที่ ตองการ แลวก็ทําใหเกิดฌาน ทําใหเกิดความหลุดพนจากความ ทุกขความขุนมัวเศราหมอง จากกิเลสทั้งหลาย ไดชั่วคราว


อย่างที่ ๒ ปัญญาภาวนา มุ่งเอาวิปสสนาภาวนา มีหลักการ สําคัญ คือการรูเห็นตามเปนจริง หรือตามสภาวะของมัน แลวทํา ใหเกิดญาณ ความหยั่งรู ทําใหเกิดความหลุดพนจากทุกขและ สรรพกิเลส อยางไมจํากัดกาลเวลา อยางเด็ดขาดสิ้นเชิงตลอดไป


 


   

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น

หลักการ/ผลสําเร็จของการปฏิบัติธรรมขั้นภาวนา

 หลักการ/ผลสําเร็จของการปฏิบัติธรรมขั้นภาวนา  ทีนี้ต่อไป ตัวหลักการของสมาธิอยู่ที่ไหน การบําเพ็ญเพียร ทางจิต การบําเพ็ญสมถะ การบําเพ็ญสมาธิน...