ตัวแท้ของการปฏิบัติอยู่ที่ไหน?
เริ่มด้วยชุดแรกก่อน ที่เรียกว่าปฏิบัติ ก็คือ ศีล สมาธิ ปัญญา คําว่าปฏิบัติ จะต้องมีความหมายครบ ศีล สมาธิ ปัญญา แต่ปัจจุบันนี้ เรามักจะใช้คําว่าปฏิบัติโดยเน้นไปที่สมาธิกันมาก
ศีล สมาธิ ปัญญานี้ จะเห็นว่าเรียงจากข้างนอกไปหาข้างใน
ศีล อยู่ที่ตัวของเราที่มองเห็น คือตัวของเราที่แสดงออกมา ภายนอก ทางกาย และทางวาจา ถ้ากระทําทางกาย ก็เป็นกายกรรม ถ้าทําการด้านวาจา คือ ทําคําพูด ก็เป็นวจีกรรม แม้ว่าทั้งหมดนั้นจะออกมาจากใจ คือ เจตนา แต่การกําหนดศีลนั้น กําหนดที่พฤติกรรมซึ่งแสดงออกมาทางกายและวาจา อยู่ที่ตัวเราที่ต่อกับภายนอก
ข้อต่อไป คือ สมาธิ ลึกเข้าไปข้างในมองไม่เห็น ไม่อยู่ที่ตัวข้างนอก ไม่มองเห็นที่กายวาจา แต่อยู่ที่จิตใจ แล้วสุดท้ายก็ปัญญา เป็นขั้นที่อาศัยจิตนั่นแหละทํางาน เมื่อใช้จิตนั้นทํางานให้เกิดความรู้ความเข้าใจสิ่งทั้งหลาย ก็เกิดปัญญาขึ้นเป็นส่วนที่มาเสริม เพื่อปรับปรุงคุณภาพของจิตใจ
แล้วจิตใจที่มีความรู้ มีปัญญา ก็เอาความรู้นั้นมาใช้ปรับปรุงชีวิตด้านกายวาจาอีกต่อหนึ่ง อันนี้ก็เป็นเรื่องของการปฏิบัติ
ชุดที่ ๒ ที่เน้นสําหรับคฤหัสถได้แก่ ทาน ศีล ภาวนา ชุดทาน ศีล ภาวนา นี้จะเห็นว่า เน้นส่วนภายนอกมากขึ้น เริ่มจากทาน ทานนี้ไปจับที่ของนอกตัวเลย ศีลยังอยู่ที่ตัว แต่ทานนี่ ออกไปที่ของนอกตัว เป็นการเอาสิ่งของไปให้แก่ผู้อื่น การเอื้อเฟื้อ ช่วยเหลือเผื่อแผ่กัน พอถึงศีลก็มาอยู่ที่ตัว จากของนอกตัว แล้วมาอยู่ที่ตัว เสร็จแล้วถึงภาวนา ก็เข้าไปในตัว
ภาวนาที่เข้าไปในตัว ก็ไปแยกเป็น ๒ ส่วน คือ ด้านจิต ที่เป็น สมาธิ กับด้าน ปัญญา ได้แก่สมาธิ และปัญญามารวมเข้าด้วยกัน เป็น ภาวนา
คําว่า ภาวนา นั้น หมายถึงทั้งภาวนาที่เป็นการฝึกอบรม ด้านจิต ซึ่งเรียกว่า จิตตภาวนา และภาวนาที่เป็นการฝึกอบรมด้านปัญญา ที่เรียกว่า ปัญญาภาวนา ภาวนาจึงแบ่งเป็น ๒ คือ จิตตภาวนา กับ ปัญญาภาวนา พูดง่ายๆ ก็คือ เป็นสมาธิ และปัญญานั่นเอง
เพราะฉะนั้น ๒ ชุด คือ ทาน ศีล ภาวนา กับ ศีล สมาธิ ปัญญา นี้ ที่จริงก็เรื่องเดียวกัน แต่ชุดหนึ่งเน้นด้านภายนอก เน้นด้านหยาบ จัดเป็นทาน ศีล และภาวนา โดยขยายด้านนอกเป็น ๒ อย่าง คือ ทาน กับ ศีล เอา ข้างใน ๒ อย่างคือ สมาธิ และปัญญาไปยุบเป็นภาวนาอย่างเดียว
ส่วนชุด ศีล สมาธิ ปัญญา นั้น เอาด้านในคือภาวนาไปแยกละเอียดเป็นจิตใจ (สมาธิ) กับปัญญา แต่ด้านนอก คือ ทาน กับ ศีล นั้น รวมเป็นอันเดียว เพราะว่าศีลนั้นหลักการก็คืออยู่ร่วมกันด้วยดี กับผู้อื่นในสังคม ส่วนทานก็เป็นองค์ประกอบในการที่จะอยู่ร่วมกัน ด้วยดีกับผู้อื่นในสังคม ก็เลยมารวมอยู่ในคําว่าศีล
เพราะฉะนั้น เมื่อท่านได้ฟัง คําว่า ทาน ศีล ภาวนา กับ ศีล สมาธิ ปัญญา นี้ ก็ให้ทราบว่าที่จริงเป็นระบบอันเดียวกัน แต่เราแยกเพื่อให้เห็นจุดเน้นที่ต่างกัน สําหรับคฤหัสถ์จะเน้นด้านนอก จัดเป็น ทาน ศีล ภาวนา แต่สําหรับพระสงฆ์จะเน้นด้านใน วางหลักเป็น ศีล สมาธิ ปัญญา
อนึ่ง ชื่อเรียกก็คล้าย ๆ กัน ชุด ศีล สมาธิ ปัญญา ทุกท่านรู้จักกันดีแล้วว่า ไตรสิกขา ไตร=๓ สิกขา=การศึกษา รวมเป็น ไตรสิกขา แปลว่า การศึกษา ๓ อย่าง
ส่วนชุด ทาน ศีล ภาวนา เรียกชื่อต่างไปนิดหนึ่งว่า ปุญญสิกขา หรือ บุญสิกขา ก็คือ การฝึกฝนในเรื่องความดี หรือการฝึกหัดทํา ความดีนั่นเอง ปุญญ=ความดี สิกขา=การฝึกอบรม คือการฝึกฝน ปฏิบัติอบรมในเรื่องความดี การทําให้คนเจริญงอกงามขึ้นใน ความดีต่างๆ ด้วย ทาน ศีล ภาวนา
รวมแล้วทั้ง ๒ ชุดก็เป็นอันเดียวกัน ต่างกันที่จุดเน้นดังกล่าว
จากที่พูดมานี้ จะเห็นได้ทันทีว่า ในเรื่องการศึกษานั้น สาระสําคัญของมันมาปรากฏเด่นที่การปฏิบัติ เพราะว่า การศึกษา นั้นคือ สิกขา ซึ่งหมายถึง ไตรสิกขา ได้แก่ ศีล สมาธิ ปัญญา หรือ บุญสิกขา ได้แก่ ทาน ศีล ภาวนา นั้น และสิกขา หรือการศึกษา ๓ อย่างนั่นแหละ ที่ท่านบอกว่าเป็นการปฏิบัติ
เมื่อเป็นเช่นนี้ การศึกษาอยู่ที่ไหน ก็อยู่ที่ตัวการปฏิบัติ คือ อยู่ที่ ทาน ศีล ภาวนา อยู่ที่ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นเรื่องของการกระทําทั้งนั้น
ฉะนั้น การศึกษาต้องเน้นที่การปฏิบัติ มิใช่มีความหมายแค่ว่า มาเล่าเรียนตํารับตํารา นี้เป็นเรื่องที่ต้องทําความเข้าใจกันในเบื้องต้น
อย่างไรก็ตาม เมื่อรู้เท่าทันแล้ว ต่อไปเราสามารถใช้ศัพท์ตามที่นิยมกันได้ ถึงแม้จะใช้คําว่าปฏิบัติธรรม โดยรู้ตามเขาว่า จะไปทําสมาธิก็เอา แต่เรารู้ว่าที่จริงนั้น ความหมายมันกว้าง หมายถึงเอาธรรมมาใช้ในการดําเนินชีวิตทั้งหมดในการกระทําทุกอย่าง หรือเมื่อพูดว่าศึกษาและปฏิบัติ ก็ต้องรู้ว่าที่จริง ศึกษานั้นคลุมปฏิบัติอยู่แล้ว
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น