ปัจจัยตัวเอกของการศึกษา
ในบรรดาบุพนิมิต ๗ ประการนี้ จะเห็นว่ามีหัวข้อสําคัญอยู่เป็นตัวต้น กับตัวท้าย ๒ ตัว คือ ตัวควบหัว กับตัวควบท้าย พระพุทธเจ้าทรงจับเอามาวางเป็นหลักสําคัญอีกอย่างหนึ่ง จัดเป็นชุดว่ามี ๒ อย่าง เป็นหลักใหญ่ซึ่งถือว่าเป็นตัวการที่จะนําเข้าสู่การศึกษาที่แท้จริง คือตัวต้นกับตัวท้าย ได้แก่ ตัวที่ ๑ กับตัวที่ ๗ ได้ชื่อพิเศษอีกอย่างหนึ่งว่าเป็นปัจจัยแห่งสัมมาทิฏฐิ กล่าวคือ
ข้อที่ ๑ กัลยาณมิตร ทําหน้าที่ช่วยให้เกิดความรู้ความ เข้าใจที่ถูกต้อง เช่นครูอาจารย์เป็นปัจจัยภายนอกสําคัญที่จะชัก นําเด็กเข้าสู่การศึกษา โดยชักนําให้เกิดสัมมาทิฏฐิ และ
ข้อที่ ๒ โยนิโสมนสิการ การรู้จักคิด คิดเป็น จะทําให้เกิด ความเข้าใจที่ถูกต้อง พร้อมกับการพึ่งตนเองได้ เป็นปัจจัยภายใน ที่ทําให้เกิดสัมมาทิฏฐิ
ท่านแยกเป็นปัจจัย ๒ อย่าง คือ ปัจจัยภายนอก กับปัจจัย ภายใน กัลยาณมิตรเป็นปัจจัยภายนอก เป็นอิทธิพลจากภายนอก ที่เรียกว่า ปรโตโฆสะ ที่ดี ส่วนโยนิโสมนสิการ เป็นปัจจัยภายใน
ตกลงว่า ตัวนําของการศึกษาจะมาเน้นที่ปัจจัยหลัก ๒ ตัวนี้ เพราะฉะนั้น ครูอาจารย์จะมีบทบาทสําคัญในการศึกษามาก ก็ในฐานะที่เป็นกัลยาณมิตร แล้วบทบาทท้ายสุดและสําคัญที่สุดก็อยู่ ที่ตัวเด็กเอง ที่จะต้องมีโยนิโสมนสิการ
ตอนสุดท้าย เหลือ ๒ ปัจจัย ใน ๗ ประการ คือปัจจัยตัวนอก เช่นครูอาจารย์ ที่เป็นกัลยาณมิตรฝ่ายหนึ่ง และตัวเด็กเองที่มี โยนิโสมนสิการฝ่ายหนึ่ง ปัจจัยสําคัญ ๒ ตัวนี้จะเป็นตัวการเอกที่ นําเข้าสู่การศึกษา
ถ้ามองในแง่การจัดการศึกษาอบรมโดยทําเป็นกิจกรรม และกิจการ กัลยาณมิตรที่ดีจะทําหน้าที่กระตุ้นบุพนิมิตทั้ง ๗ ประการได้หมดเลย คือ กัลยาณมิตรกระตุ้นให้เด็กเป็นคนรู้จัก เลือกหากัลยาณมิตร ให้เด็กรู้จักจัดระเบียบการดําเนินชีวิต และมีความสัมพันธ์ทางสังคมที่ดี สร้างเสริมแรงจูงใจที่ถูกต้อง เร้าให้เด็กพัฒนาศักยภาพของตนเองขึ้นไปจนสมบูรณ์นําให้เด็กมีทัศนคติและค่านิยมที่ถูกต้อง ทําให้เด็กมีจิตสํานึกในกาลเวลา และความเปลี่ยนแปลง ปลุกให้มีความกระตือรือร้นขวนขวาย ตลอดจนกระตุ้นให้เกิดโยนิโสมนสิการก็ได้
ครูทําหน้าที่ช่วยให้เกิดการพัฒนาองค์ประกอบทั้ง ๖ อย่างที่เหลือ พร้อมทั้งช่วยให้เด็กรู้จักแสวงหาแหล่งความรู้ แหล่งการสร้างสรรค์อันเป็นหลักกัลยาณมิตตตาที่แท้ ซึ่งเกิดขึ้นในตัวเด็กเอง รวมเป็นบุพนิมิตครบทั้ง ๗ ประการ
แต่ถ้ายังต้องอาศัยกัลยาณมิตรมาคอยช่วย เด็กนั้นคนนั้นก็ยังพึ่งตนเองไม่ได้จริง ต่อเมื่อใดเด็กรู้จักใช้โยนิโสมนสิการได้ดี ก็พึ่งตนเองได้จริงในกระบวนการของการศึกษา
เพราะฉะนั้น ในขั้นสุดท้าย ท่านจึงยกเอาตัวต่นกับตัวสุดท้ายมาย้ำอีกทีหนึ่ง ว่าเป็นปัจจัยของสัมมาทิฏฐิ และเมื่อถึง ที่สุดหรือถึงแก่นที่แท้จริง ตัวสุดท้ายคือโยนิโสมนสิการจะเป็นตัวตัดสิน
เป็นอันว่า ในที่นี้ก็ได้เห็นบทบาทความสําคัญของครู ในฐานะที่เป็นกัลยาณมิตร แม้จะไปบําเพ็ญกรรมฐานไปทําสมาธิ ท่านก็สอนว่า เริ่มต้นให้เข้าไปหากัลยาณมิตร นั่นเพราะอะไร ก็เพราะว่าการเข้าไปหากัลยาณมิตรนั้นแหละ เป็นการปฏิบัติตามหลักบุพนิมิตข้อแรก แล้วกัลยาณมิตรนั้น ก็จะเป็นผู้ที่กระตุ้นให้บุพนิมิตทั้ง ๖ ประการหลังเกิดขึ้น โดยในที่สุดก็ ปยุติที่ต้องรู้จักใช้โยนิโสมนสิการด้วยตนเอง ทั้งนี้ ถ้าเราไม่มีกัลยาณมิตรที่สามารถ เราก็ต้องพยายามใช้โยนิโสมนสิการให้มาก
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น