💢 ปฏิบัติธรรม คืออย่างไร
คําว่า ปฏิบัติธรรม นั้น หมายความว่าอย่างไร ปฏิบัติธรรมก็ คือ เอาธรรมมาปฏิบัติ เอาธรรมมาใช้ เอามาใช้ดําเนินชีวิต ทําการทํางาน คือเอาธรรมมาใช้ให้เกิดประโยชน์ในชีวิตจริงนั่นเอง เมื่อปฏิบัติธรรม ก็หมายถึงว่า เอาธรรมมาใช้ในชีวิตจริง หรือเอา มาใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ชีวิต ถ้ายังไม่ได้ใช้ ก็ไม่เรียกว่าเป็นการปฏิบัติ
ว่าถึงตัวคําว่า “ปฏิบัติ” เองนี้ เดิมนั้นแปลว่า “เดินทาง” มาจากภาษาบาลี ของเดิมนี้ มีคําคล้ายๆ กันอีกคําหนึ่งคือ “ปฏิปทา”
“ปฏิปทา” แปลว่าอะไร จะเห็นได้ในคําว่า “มัชฌิมาปฏิปทา” ที่เราแปลกันว่า “ทางสายกลาง” มัชฌิมา แปลว่า สายกลาง และ ปฏิปทา แปลว่า ทาง ทางคืออะไร ทางนั้นคือ ที่ที่จะเดิน คําว่า ปฏิปทา ก็คือที่ที่จะเดิน
คําว่า ปฏิปทา กับคําว่า ปฏิบัติ นี้ เป็นคําเดียวกัน รากศัพท์อันเดียวกัน ถ้าเป็นกริยา มีรูปเป็น ปฏิปชฺชติ เช่นในคําว่า “มคฺคํ ปฏิปชฺชติ” แปลว่า เดินทาง
เพราะฉะนั้น ปฏิปชฺชติ มาเป็น ปฏิบัติ หรือเป็นปฏิปทา ก็ตาม ก็แปลว่า การเดินทาง หรือแปลว่า ทางที่เดิน ถ้าเป็นการเดินทาง ก็นิยมใช้ในรูปว่า ปฏิปตฺติ หรือไทยใช้ว่า ปฏิบัติ ถ้าเป็นทางที่เดิน ก็นิยมใช้ ปฏิปทา เพราะฉะนั้น เราเอาถ้อยคําสําหรับสิ่งที่เป็นรูปธรรมนั้นเอง มาประยุกต์ใช้ในทางนามธรรม
การเดินทางตามปกตินั้น เป็นการเดินทางภายนอก เป็นการ เดินทางด้านวัตถุ เอาเท้าเดิน หรือแม้มีรถแล้ว เอารถวิ่งไป ตลอดจนไปด้วยเครื่องบิน ก็เรียกว่า เป็นการเดินทาง
ทีนี้ ชีวิตของเราก็เหมือนกัน ชีวิตก็เป็นการเดินทางชนิดหนึ่ง แต่เรามักเปลี่ยนคําพูดจากเดิน มาเป็นดําเนิน ที่จริงเดินกับดําเนิน นั้น ก็ศัพท์เดียวกันนั่นแหละ เดินก็แผลงมาเป็นดําเนิน แล้วเราก็มี การดําเนินชีวิต ในการดําเนินชีวิตนั้น ก็เหมือนกับว่า เราเอาชีวิตนี้ ไปเดินทาง หรือว่าการเป็นอยู่ของเรานั้นเปรียบเสมือนทาง ถ้า เป็นอยู่อย่างถูกต้อง ก็เรียกว่าเดินทางชีวิตอย่างถูกต้อง คือดําเนิน ชีวิตได้ดี ถ้าเดินทางชีวิตไม่ถูกต้อง ก็เรียกว่าดําเนินชีวิตที่ผิด
ในเมื่อ ปฏิปทา หรือ ปฏิบัติ นี้ แปลว่า การเดินทางและทางที่ เดิน เพราะฉะนั้น การปฏิบัติธรรมก็คือเอาธรรมมาใช้ในการ เดินทางชีวิต หรือเอามาช่วยให้ดําเนินชีวิตอย่างถูกต้อง หรือเอา มาช่วยในการเดินทางชีวิต เพื่อให้การดําเนินชีวิตนั้นเป็นไปด้วยดี
หมายความว่า ถ้าเราไม่เอาธรรมมาใช้ การเดินทางชีวิตของ เราก็อาจจะผิด อาจจะเขว อาจจะพลาด อาจจะหลง อาจจะไป ในทางที่เกิดความเสื่อมความพินาศ แทนที่จะเป็นทางแห่ง ความสุขความเจริญ เราก็เลยเอาธรรมมาช่วย เอาธรรมมาปฏิบัติ ก็คือเอาธรรมมาใช้ช่วยให้การเดินทางชีวิตนี้ถูกต้อง เกิด ประโยชน์ขึ้น
พูดง่ายๆ จึงว่า การปฏิบัติธรรมคือการเอาธรรมมาใช้นั้นเอง ใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ชีวิตของเรา
เพราะฉะนั้น การปฏิบัติธรรมก็จึงเป็นเรื่องกว้างๆ ไม่เฉพาะ การที่จะปลีกตัวออกจากสังคม ไปอยู่ที่วัด ไปอยู่ที่ป่า แล้วก็ไปนั่ง บําเพ็ญสมาธิอะไรอย่างนั้น ไม่ใช่แค่นั้น อันนั้นเป็นเพียงส่วนหนึ่ง เป็นการพยายามนําธรรมมาใช้ในขั้นลึก ในการที่จะฝึกฝนจิตใจ อย่างจริงๆ จังๆ
ถ้าจะเรียกเป็นภาษาสมัยใหม่ การปลีกตัวไปปฏิบัติแบบนั้น ก็เรียกว่าเป็นการปฏิบัติแบบ intensive เป็นการปฏิบัติแบบเข้มข้น หรือลงลึกเฉพาะเรื่อง
ที่จริงนั้น การปฏิบัติธรรมต้องมีตลอดเวลา เรานั่งกันอยู่ในที่นี้ก็ต้องมีการปฏิบัติธรรม คือเอาธรรมมาใช้ เมื่อปฏิบัติสิ่งนั้นทําสิ่งนั้นอย่างถูกต้อง ก็เป็นการปฏิบัติธรรม
เมื่อทํางานหรือทําหน้าที่ของตนอย่างถูกต้อง ตั้งใจทําให้ดี ให้เกิดคุณประโยชน์ ให้สําเร็จความมุ่งหมายที่ดีงาม ก็เป็นการ ปฏิบัติธรรม
ดังนั้น ถ้าตนมีหน้าที่ศึกษาเล่าเรียน แล้วศึกษาเล่าเรียน อย่างถูกต้อง มีความขยันหมั่นเพียร ตั้งใจเล่าเรียน เล่าเรียนให้ ได้ผล ก็เป็นการปฏิบัติธรรม เช่น เล่าเรียนโดยมีอิทธิบาท ๔ มี ฉันทะ พอใจรักในการเรียนนั้น มีวิริยะ มีความเพียร ใจสู้ มีจิตตะ เอาใจใส่ รับผิดชอบ มีวิมังสา คอยไตร่ตรอง ตรวจสอบ ทดสอบ ทดลองให้ได้ผลดียิ่งขึ้นไป อย่างนี้ก็เรียกว่าปฏิบัติธรรม
หรือในการทํางานก็เหมือนกัน เมื่อมีอิทธิบาท ๔ เอาอิทธิ บาท ๔ มาใช้ในการทํางานนั้น ก็เป็นการปฏิบัติธรรม
แม้แต่ออกไปในท้องถนน ไปขับรถ ถ้าขับโดยรักษากฎ จราจร ขับเรียบร้อยดีไม่ประมาท มีความสุภาพ หรือลึกเข้าไป แม้กระทั่งว่า ทําจิตใจให้สบาย ไม่เครียด มีความผ่องใสสบายใจ ในเวลาที่ขับรถนั้นได้ ก็เป็นการปฏิบัติธรรมในระดับต่างๆ แล้วแต่ว่าใครจะสามารถเอาธรรมมาใช้ในการดําเนินชีวิต หรือในการทํากิจหนาที่นั้นๆ ให้ได้ผลแค่ไหนเพียงไร ก็เรียกว่า ปฏิบัติธรรมทั้งนั้น
เพราะฉะนั้น การปฏิบัติธรรมที่แท้จริงนั้น ต้องมีอยู่ ตลอดเวลา เพราะเราทุกคนมีหน้าที่ต้องดําเนินชีวิตให้ดีงาม ถูกต้อง
แม้แต่การนั่งฟังปาฐกถานี่ก็มีการปฏิบัติธรรม ในมงคล ๓๘ ก็มีข้อปฏิบัติที่ว่า “กาเลน ธมฺมสฺสวนํ” การฟังธรรมตามกาล เป็นมงคลอันอุดม นี่ก็เป็นธรรมข้อหนึ่ง เมื่อตั้งใจฟัง ฟังเป็น ใช้ความคิดพิจารณาไตร่ตรองสิ่งที่รับฟังนั้น ทําให้เกิดปัญญาขึ้น ก็ เป็นการปฏิบัติธรรมทั้งนั้น
เป็นอันว่า การปฏิบัติธรรมนี้ เป็นเรื่องที่กว้างมาก หมายถึง การนําเอาธรรมมาใช้ให้เป็นประโยชน์แก่ชีวิต หรือการทํากิจ ทํางานทําหน้าที่ให้ถูกต้อง ทําทุกเรื่องทุกอย่างให้ถูกต้อง ให้ดี ให้ เกิดผลเป็นประโยชน์นั่นเอง เป็นการปฏิบัติธรรม
แต่เราเอาคําว่า ปฏิบัติธรรมมาใช้ในความหมายแคบๆ เฉพาะการปฏิบัติธรรมที่มุ่งเน้นจะฝึกฝนกันอย่างจริงจังในทาง จิตใจ และสงวนคําว่าปฏิบัติธรรมไว้ใช้ในความหมายนั้น หรือนิยม ใช้กันในความหมายนั้น
ถ้าจะพูดให้ถูก ต้องบอกว่า ปฏิบัติธรรมด้านนั้น ด้านนี้ การที่เราปลีกตัวไปทํากรรมฐาน ไปบําเพ็ญสมาธิ ก็คงจะเรียกว่า ปฏิบัติธรรมด้านจิตตภาวนา อย่างนี้ได้ คือเรียกให้เต็ม แต่ถ้าจะพูดสั้นๆ เพื่อให้เข้าใจกันเอง โดยใช้คํานั้นต่อไป ก็ต้องใช้อย่างรู้กัน คือใช้ในความหมายที่ถือว่าเข้าใจกันอยู่แล้ว หรือละไว้ในฐานเข้าใจ นี่เป็นข้อที่หนึ่งที่ควรจะทําความเข้าใจกัน
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น