ปริยัติ จะเอาแค่ไหน และอย่างไร

 ปริยัติ จะเอาแค่ไหน และอย่างไร? 

เพราะฉะนั้น คนที่ปฏิบัติโดยไม่มีปริยัตินี่ หาไม่ได้ นอกจาก คนที่ไม่เกี่ยวข้องอะไรกับพระพุทธศาสนา คือ จะตั้งศาสนาใหม่ ของตนเอง ทุกคนมีปริยัติ แต่อาจจะเป็นปริยัติในรูปที่เป็นวัตถุดิบ หรือข้อมูลดิบเกินไป หรือเรียนปริยัติแบบอาจารย์ช่วยคัดเลือกมาให้ เพราะปริยัติที่ให้ผลดีนั้น ก็อยู่ที่เหมาะกับตัวเรา 

พระพุทธเจ้าทรงให้ปริยัติไว้  แต่พระพุทธเจ้าไม่ได้มาสอนเราโดยตรง เราไม่ได้พบพระพุทธเจ้าโดยตรง  เรามาพบอาจารย์  ถ้าอาจารย์เป็นผู้มีประสบการณ์ในการปฏิบัติมาแล้ว ก็มาช่วย คัดเลือกปริยัติให้เราอีกชั้นหนึ่ง ก็จะทําให้ชัดเจนและทุ่นเวลา

ข้อสําคัญที่ควรพิจารณาก็คือ ปริยัตินั้นเป็นปริยัติของพระพุทธเจ้า หรือเป็นปริยัติของตัวอาจารย์เอง  สิ่งที่เราต้องการแท้ๆ ก็คือ ให้เป็นปริยัติของพระพุทธเจ้า แต่พระอาจารย์ช่วยเลือกคัดมาให้ ในฐานะที่ท่านมีประสบการณ์ และมีความชํานาญ  ยิ่งเป์นปริยัติของพระพุทธเจ่า ที่พระอาจารย์ท่านได่เอาไปปฏิบัติเห็นผลมาเองแล้ว ก็ยิ่งดี เพราะฉะนั้น อาจารย์จึงมีประโยชน์มาก ในพระพุทธศาสนา ท่านจึงเน้นว่า คนที่จะเริ่มปฏิบัติ ควรหาอาจารย์  ถึงกับเรียกว่าเป็น กัลยาณมิตร ก็เพราะเหตุนี้ 

พระอาจารย์จะช่วยเลือกเฟ้นปริยัติให้เราให้เหมาะ  ตามความจําเป็นที่จะต้องใช้ในการปฏิบัติ สําหรับจุด หรือ ขั้นตอนนั้นๆ  เช่นว่าตอนนี้จะตั้งต้น จะใช้ปริยัติอะไร คือ ควรบอกให้รู้ว่าจะ ปฏิบัติอย่างไร หรือมีอะไรที่ควรรู้บ้าง ซึ่งจําเป็นสําหรับบุคคลนี้ เพราะปริยัติที่เหมาะสําหรับคนนี้ คนโน้น  บางทีก็ไม่เหมือนกัน เพราะในการปฏิบัตินั้น มีความแตกต่างระหว่างบุคคล 

คําสอนของพระพุทธเจ้าที่เรียกว่าปริยัตินั้น  เกิดจากการที่พระองค์ได้ทรงสอนคนนั้นบ้างคนนี้บ้างมากมาย ซึ่งพระองค์ก็ได้ทรงสอนให้เหมาะกับบุคคล ให้เหมาะที่จะได้ผลแก่บุคคลนั้นๆ ทีนี้ เราไปเรียนปริยัติทั้งดุ้น  รวมเอาที่ทรงสอนคนโน้นบ้างคนนี้บ้างมาปนเข้าด้วยกันทั้งหมด เป็นวัตถุดิบทั้งนั้น  หลายอย่างไม่เหมาะกับตัวเราเลย  ก็เลยไม่ค่อยได้ผล นอกจากนั้น  จะเอามาใช้  ก็ใช้ไม่เป็น  ปรับไม่ถูก  

ตอนนี้แหละที่อาจารย์มีประโยชน์มาก คือมาทําหน้าที่เลือกเฟ้นให้ และปรับให้เหมาะกับตัวบุคคล  เพราะฉะนั้น  การเลือกเฟ้นปริยัตินั้น ให้เหมาะสมกับขั้นตอน อย่างหนึ่ง และให้เหมาะสมกับตัวบุคคลผู้นั้นอย่างหนึ่ง  แล้วก็ให้เฉพาะเท่าที่ใช้ที่จําเป็นอย่างหนึ่ง จึงเป็นหน้าที่ของอาจารย์ผู้เป็นกัลยาณมิตรนี้ คือ ความสัมพันธ์ระหว่าง ปริยัติ กับ ปฏิบัติ 

เป็นอันว่า เราจะใช้ปริยัติโดยการเลือกเฟ้นของท่านผู้ชํานาญแนะนําให้เรา หรือเราจะเรียนปริยัติโดยตรงทั้งดุ้น ก็แล้วแต่ อันนี้ก็สุดแต่ว่าเราจะมีความประสงค์อย่างไร 

ถ้าเราไม่ไว้ใจอาจารย้  เราก็อาจจะนึกว่า สติปัญญาของเราก็ดีพอสมควร เราจะเลือกเฟ้นปริยัติด้วยตนเอง  เราก็อาจจะไปศึกษาค้นคว้าตํารับตําราคัมภีร์ด้วยตนเอง แล้วก็อาจจะเอาประสบการณ์ของอาจารย์ทั้งหลาย มาประกอบการพิจารณา มาเสริมความรู้ในปริยัติของเรา ในการที่จะนํามาใช้ปฏิบัติต่อไป  นี้ก็เป็นเรื่องของเรา 

แต่บางคนนั้นเขาเรียนปริยัติโดยมีความมุ่งหมายอีกอย่างหนึ่ง เช่น แม้แต่พระอรหันต์ ซึ่งปฏิบัติเสร็จแล้ว บรรลุผลคือเข้าถึงปฏิเวธแล้ว หลายท่านก็ยังกลับมาเรียนปริยัติอีก เรียนเพื่ออะไร เรียนเพื่อว่าจะได้สามารถในการสั่งสอนผู้อื่น เพราะว่าประสบการณ์เฉพาะตัวนี้ อาจจะไม่เหมาะกับคนอื่นก็ได้  

พระอรหันต์นั้นท่านก็แบบเดียวกับเรา  บางทีท่านมาเจออาจารย์เลย อาจารย์นั้นเลือกเฟ้นปริยัติที่เหมาะกับท่านเท่าที่ จําเป็นเฉพาะตัวท่าน เฉพาะขั้นตอนนั้นๆ ท่านก็เรียนรู้มาเฉพาะความรู้ที่จําเป็นในวงแคบ แล้วก็ปฏิบัติมาจนสําเร็จ แต่ความรู้ที่จะไปสอนผู้อื่นนั้น ควรจะกว้างขวางพอที่จะ เลือกเฟ้นให้เหมาะกับคนทั้งหลายที่ต่างๆ กันมากมาย มีข้อปลีกย่อยแง่มุมที่จะประยุกต์ยักเยื้องได้ ท่านก็เรียนปริยัติ เพิ่มเติมอีก จึงมีปริยัติที่ท่านเรียกว่า ภัณฑาคาริกปริยัติ ปริยัติของผู้เป็นเหมือนขุนคลัง เพราะเป็นดุจมีคลังที่เก็บของ ซึ่งเหมาะกับ ความต้องการของผู้ใช้คนอื่นๆ ด้วย ไม่เฉพาะตัวคนเดียว นี้คือความมุ่งหมายที่เกี่ยวข้องกับปริยัติ เป็นอันว่า ตอนนี้ เรารู้ความสัมพันธ์ระหว่าง ปริยัติ และปฏิบัติ 

เมื่อปฏิบัติแล้ว ถ้าปฏิบัติถูกต้อง ก็เกิดผลเป็นปฏิเวธ ถ้า ปฏิบัติไม่ถูก ก็ผิดพลาดเกิดความล้มเหลว ฉะนั้น ปฏิบัติที่จะ ถูกต้อง ก็อาศัยปริยัตินี่แหละเป็นฐาน เป็นอันว่าหลัก ๓ อย่างนี้สัมพันธ์ซึ่งกันและกัน คือ ปริยัติ ปฏิบัติ ปฏิเวธ 

แต่หลายคนอาจจะเรียนปริยัติแล้ว ไม่ได้นํามาใช่ ไม่ได้ลง มือทํา ก็ไม่เกิดประโยชน์ เพราะว่าปฏิบัติเป็นตัวที่ต่อระหว่างปริยัติ กับปฏิเวธ ในเมื่อปริยัติไม่มาสู่การปฏิบัติ ก็ไม่มีตัวต่อที่จะนําไปสู่ ปฏิเวธ ปฏิเวธก็ไม่เกิดขึ้น ก็ไม่ครบวงจร 

นี่ก็เป็นข้อหนึ่งที่ขอยกมาพูด เพื่อให้เข้าใจถึงเรื่องปริยัติ และปฏิบัติว่า ปริยัติโดยไม่ปฏิบัติ และปฏิบัติโดยไม่ปริยัตินั้น เป็นอย่างไร