จริงหรือที่ว่า ผู้ปฏิบัติธรรม ต้องไม่มีความอยาก

จริงหรือที่ว่า ผู้ปฏิบัติธรรม ต้องไม่มีความอยาก? 

ข้อสังเกตที่ควรมาทําความเข้าใจกันเรื่องตอไป คือ หลาย คนมีความรูสึกวา ถามาปฏิบัติธรรม หรือเปนผูปฏิบัติธรรมไดผล แลว ก็จะไมอยากไดอยากดีอะไร เปนคนไมมีความอยาก ถาจะไปเปนชาวพุทธ ที่มีชื่อวาเปนนักปฏิบัติ ก็ใหรูสึกไม สบายใจที่จะพูดถึงคําวา “อยาก” แลวก็จะพยายามหลีกเลี่ยง อาการของความอยาก และพยายามแสดงตัวใหคนอื่นรูสึกวาตัว เรานี้ไมมีความอยาก อันนี้ก็เปนเรื่องอันตรายอยางหนึ่ง ทํากันจนกระทั่งชักจะให เกิดความรู้สึกหรือมีภาพพจน์ของผู้ปฏิบัติหรือแม้แต่ชาวพุทธทั่วไปว่า เป็นคนที่ไม่มีความอยาก 

 ทีนี้ ความอยากนั้น เปนคําที่ยังนาสงสัยอยู ยังจะตองทํา ความเขาใจ เหตุที่เราไปจํากัดวา ถาเปนนักปฏิบัติธรรมแลว จะตองกําจัดความอยาก ตองเลิก ไมใหมีความอยาก ก็เพราะเรา เขาใจความอยากนั้นวาเปนตัณหา เปนอกุศลธรรม แลวเราก็เขาใจว่า ความอยากนี้มีอย่างเดียว คือตัณหาเท่านั้น 

พระพุทธเจ้าสอนไววา ตัณหา คือความอยาก เปนเหตุให เกิดความทุกข จะตองตัดตองละตองเลิกใหหมด เราก็เลยตอง พยายามไมอยาก พยายามละเลิกความอยาก ตองพยายามเปน คนที่ไมมีความอยาก แสดงตัววาเป็นคนปราศจากความอยาก อะไรทํานองนี้ 

จึงจะตองมาทําความเขาใจกันวา ความอยากนั้นมี ๒ อยาง มีทั้งความอยากที่ถูกตอง และความอยากที่ไมถูกตอง อยารังเกียจ ความอยากกราดไปหมด ตองระวังมาก

ถาไมมีความอยาก บางทีความไมอยาก หรือการไมมีความ อยากนั่นแหละ อาจจะเปนตัวกิเลส และเปนอุปสรรคขัดขวางการ ปฏิบัติก็ได ความอยากมี ๒ แบบ คืออะไร 

ความอยาก นั้น  ในภาษาพระ  ใช้คํากลางๆ ว่า  “ฉันทะ”   ฉันทะ แปลว่าความอยาก  เรากลับไปเริ่มต้น ความอยากที่ฉันทะไม่เริ่มต้นที่ตัณหา 

ความอยากเรียกว่า “ฉันทะ”  หลายท่านคงเคยได่ยินคําว่า ฉันทะ ทีนี้ ฉันทะที่แปลว่าความอยากนั้นมี ๒ แบบ 

 ฉันทะ ประเภทที่ ๑ เรียกวา ตัณหาฉันทะ ตัณหาฉันทะคือ ความอยากแบบตัณหา ความอยากแบบตัณหา คือความอยากไดสิ่งปรนเปรอตน ปรนเปรอตา ปรนเปรอหู ปรนเปรอจมูก ปรนเปรอลิ้น ปรนเปรอกาย ปรนเปรอใจ คือ ไดสิ่งที่ทําใหเกิดความสุขสบายทางประสาทสัมผัส 

ความอยากประเภทนี้ มันมีตามธรรมดาของมันเอง โดยที่ มนุษยไมตองมีความรูอะไรเลย พอมนุษยเกิดมา ก็จะมีความ ปรารถนา ความอยากจะไดสิ่งเสพมาบํารุงบําเรอตา หู จมูก ลิ้น กาย โดยไมตองมีความรูวาอะไรเปนคุณแกชีวิตหรือไม่ 

ในเมื่อความอยากแบบนี้เปนไปโดยไมตองมีความรู จึง เรียกวา เปนความอยากที่เกิดจากอวิชชา มากับอวิชชา ฉะนั้น ความอยากที่เรียกวาตัณหานี้ จึงสัมพันธกับอวิชชา ไมตองมี ความรูอะไรเลย เปนไปตามความรูสึกเทานั้น พอรูสึกถูกตา ถูกหู ถูกลิ้น ก็อยากทันที แตถาไมถูกตา ไมถูกหู ไมถูกลิ้น ก็ไมอยาก ไม ชอบใจทันที อยากไดแตสิ่งที่บํารุงบําเรอปรนเปรอตนเอง เอาแค สุขตา สุขหู สุขลิ้น

พออยากขึ้นมาแบบนี้ ก็ไมแนวาจะเกิดคุณคาแกชีวิตหรือไม สิ่งที่บํารุงบําเรอตนเองนั้น อาจจะทําใหเกิดโทษเกิดภัยแกชีวิตก็ได หรือโดยบังเอิญอาจจะเกิดประโยชนก็ได พูดอยางภาษาสมัย ปจจุบันก็วา อาจจะทําใหเกิดคุณภาพชีวิต หรืออาจจะทําลาย คุณภาพชีวิตก็ได เปนเรื่องสุมๆ เสี่ยงๆ เพราะไมเปนไปดวยความรู แตเอาแคความรูสึกเทานั้น จึงมักจะทําลายคุณภาพชีวิตเสีย มากกวา 

เหมือนตัวอยางงายๆ ที่ยกมาพูดบอยๆ เชนอยากในรส อาหาร ใครๆ พอเกิดมา ไมตองเรียนรูอะไร ก็มีความรูสึกวาอรอย และไมอรอย แลวก็อยากในสิ่งที่อรอย เมื่ออยากในสิ่งที่อรอย ถา ไมมีความรูเลย ก็มุงแตอรอยอยางเดียว ทําไปตามความอยาก กิน จนกระทั่งเกินขนาด อาจจะกินสิ่งที่เปนพิษ เปนอันตราย ทําลาย คุณภาพชีวิต นี้คือความอยากดวยตัณหา

แต่ถ้ามีความรูขึ้นมา ก็จะมีความอยากอีกประเภทหนึ่ง เกิดขึ้น เปนความอยากที่สัมพันธกับคุณภาพชีวิต ซึ่งตองเกิดจาก ความรูหรือตองมีความรูความเขาใจจึงจะเกิดขึ้นได คือมีความรูวา สิ่งนี้จะทําใหเกิดคุณภาพชีวิต เปนประโยชนแกชีวิตหรือไม ความอยากอยางนี้ เปนความอยากหรือฉันทะประเภทที่ ๒ เรียกชื่อวา กุศลฉันทะ หรือ ธรรมฉันทะ แปลวา ความอยากที่เปน กุศล หรือความอยากในธรรม ตอนนี้ เราไดความอยากครบ ๒ แบบแล้ว 

ความอยากประเภทที่ ๒ เป็นความอยากในสิ่งที่มีคุณค่า  ทําให้เกิดคุณภาพชีวิต  สัมพันธ์กับความรู้ โดยจะต้องมีการทําลายอวิชชา หรือลดอวิชชา และต้องมีวิชชาเกิดขึ้นบ้าง  พอเริ่มมีวิชชา  มีความรู้  เราก็เริ่มรู้จักแยกว่าอะไรจะเป็นประโยชน์ หรือไม่เป็นประโยชน์แก่ชีวิต  แล้วก็จะมีความอยากประเภทที่ ๒ คือ อยากในสิ่งที่ทําให้เกิดคุณภาพชีวิต หรืออยากทําให้เกิดคุณภาพชีวิต  เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า กัตตุกัมยตาฉันทะ แปลว่า อยากทําให้มันดี 

ความอยากประเภทที่ ๒ คือ กุศลฉันทะ ธรรมฉันทะ หรือ กัตตุกัมยตาฉันทะนี้ เมื่อจะเรียกสั้นๆ ท่านเรียกแค่ว่า  ฉันทะ  ระวังจะสับสนตรงนี้ 

ส่วนความอยากประเภทที่ ๑ ที่เรียกว่า ตัณหาฉันทะ นั้น เวลาเรียกสั้นๆ  ก็พูดแค่ว่า ตัณหา 

เพราะฉะนั้น คําวา ตัณหา และคําวา ฉันทะ ก็เลยกลายเปน ความอยากคนละประเภทไปเลย แตที่จริงนั้น ถาเรียกใหเต็ม ตัณหาก็เปนตัณหาฉันทะ และฉันทะที่เปนความอยากฝายดี ก็เปน กุศลฉันทะ ธรรมฉันทะ หรือกัตตุกัมยตาฉันทะ ชื่อเต็มเปนอยางนั้น 

รวมความตอนนี้ เพื่อใหจํางายๆ ก็แยกเปนความอยาก ๒ อยาง คือ ตัณหา อยางหนึ่ง ฉันทะ อยางหนึ่ง 

ตัณหา คือความอยากโดยไมมีความรู เพียงแตจะสนอง ความรูสึกเสพสม บํารุงบําเรอปรนเปรอประสาทสัมผัส คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ของตนเอง 

สวน ฉันทะ หรือความอยากประเภทที่ ๒ คือความอยากใน คุณภาพชีวิต ในสิ่งที่มีคุณคา เปนประโยชน ซึ่งสัมพันธกับความรู เริ่มตั้งแตรูจักแยกวาอะไรเปนคุณอะไรเปนโทษแกชีวิตอยางแทจริง 

นี้เป็นเรื่องที่ต้องทําความเข้าใจไว้ก่อน